Azalekoa | 2019ko Abenduaren 12a

Etxetiargoaz Amikuzen

M.O.

Etxetiargoaz%20Amikuzen

Berrikitan astekari huntan berean Amikuzeko berriketariak aipatu dauku, hitzaldi bat eskainia izan zela Amikuzen etxetiar ziren laborarieri buruz. Ikerketa lan hori Jean-Claude Mailharin-ek eraman du, bere erranetan, anitz aldiz entzuten zituen ohar batzuk Amikuzeri buruz: erdi-biarnesak zirela, euskara ez zela gehiago mintzatzen... laborantza saila produktibista zela. Etxetiar seme izanez, pentsatu du interesantea izanen zela erakustea Amikuze eskualdearen egoera sozio-ekonomikoa zein nolakoa zen.

Gogoeta baten abiapuntua Zabalik elkartean hasi ziren gogoeta batzuk jakiteko euskara nola garatu, eskualde hortako historia ikertu jakiteko zergatik egoera hortan ziren. Jean-Claude Mailharin- ek zioen amikuztarrenganik senditzen zela sabelako min bat bazegoela, gogoeta kolektiboki eraman behar zela, barnean zegoena nunbaitik ateratu behar zutelakoz. Lehen pausu batean bilatu zuten ikasle edo ikerlari bat gogoeta lan horren eramaiteko, nehor ez atzemanez kargu hori berak hartu zuen. Erretretan sartu berria, jadanik hasia zen eihera batean bizi izanez, ikerketa baten egiten bere eskualdeko eiheren historiaz. Etxetiarreri buruzko lana hasi zuelarik, laster ohartu zen eiheren eta etxaldeen jabeak berdinak zirela, eginak zituen ikerketa batzuk osagarri zirela etxetiargoari buruz. Bere erranetan, amatur bat bezala hasi zen, xuxen jakin gabe zeri buruz abian zen, herrietan bazituen ezagunak, heieri buruz abiatu zen, banazka elkarrizketatuz. Jean- Claude Mailharin-ek zioen, pertsona horiekin solastatuz ohartu zela bazirela barneko minak, sozial klase xume bateko jendeak izanez, jasan zituztenak beren baitan barneratuak zituztela. Ikerketa lanaren emaitzak Amikuztarra hasi zen liburu batzuen irakurtzen, ohartu zen ez zela informazio handirik, bakarrik 1965ean Marie-Paule Loustalot-ek egin lan bat, xehetasun gutirekin. Herrietako kadastrak begiratu zituen, jakin nahian 1946an zenbat etxetiar bazen. Ondotik parropietako labori xaharrak banazka elkarrizketatu ditu, xuxen jakiteko etxeko jaun edo(ta) etxetiar ziren. Emeki-emeki zenbaki konkretuak atera ditu, ikerketa egiteko Amikuze historikoaren lurraldea hartu du informazioen bila joaiteko, 43 parropietan 1.215 etxalde baziren, horietan 630 etxetiar. Adibide batzuk eman dauzkigu ikusteko herri guzien egoera ez zela berdina: Gamuen 18 etxaldeetarik 16 etxetiarrak ziren, Oihergin 14 etxaldetarik 2 etxetiar, Amenduze- Onason 36 etxaldetarik 27 etxetiar. Beste zenbaki adierazgarri bat emaiten zaukun, 630 etxetiar baldin baziren, 304 zirela lur horien jabe. Zenbaki horiek frogatzen dute, Amikuze eskualdean deitzen ziren “Jaun” batzuen esku zela laborantza arloa. Jaunttoen poderea Jean-Claude Mailharin-ek zioen 3 klase desberdin bazirela jabe horietan, 221 lurjabe handiak, hauek etxetiar anitz zituzten, 83 bizpahiru etxetiar zituztenak eta gaineratekoak etxetiar batekin zirenak. Amenduztarrak zioen lur-jabe izaiteak, emaiten zaiela jendartean sozial postu inportante bat, denak beren esku izanez. Horren ondorioz lekuko politikarako karguak beren esku zituztela, izan auzapez edo(ta) kontseilari nagusi, herritarrak beren meneko atxikiz. Etxetiar batzuk kontratuak urtero arraberritu behar zituztelakoz Jaunttoek beren peko atxikitzen zituzten, etxetiarrak heien beharretan izanez laborantzan artzeko, hots beren familien altxatzeko. Anekdota kondatzen du, entzuten zela “Don Martin heldu duk!” edo “Martineko kanpo” presioa emanez etxetiarreri. Lekukotasunak bildu dituelarik, erraiten zaukun jende batzuk negarrez ikusi dituela, erakustera emanez zenbaitzuk zapalkuntza handia jasan zutela. Baina gauza pollitak ere kondatuak izan zaizkio, jukutria batzuk eginak zakuak kondatzerakoan, Jaunttoa engainatzen zutela. 1646 urtea, urte inportanta Gerla ondotik lege berri bat pasatu zela azaldu dauku Jean- Claude Mailharin-ek, etxetiarren kontratuak aldatzen baitziren. Legeak zangoz gora bota zuen etxaldeen alokatzeko sistema, etxetiarreri estatus berri bat emanez, “aferma” onartuz, etxetiarrak segurtasun bat bazuen ez nola-nahika kanporatua izaiteko, bai eta mozkinen partekatzeko moldean (aitzin 2/3 jabea, 1/3 etxetiarra). Legea pasatu bazen ere, jabeek ez zuten berehala hori onartu, amikuztarrak kondatzen zaukun 100 bat auzi iragan zirela. Auzi horiek kokatzen dira testuinguru berezi batean, FNSEA sindikatuaren sorrerakin. Ellande Massonde Amikuzeko etxetiarrak lan ikaragarria eraman zuela zioen, bera lehena izan baitzen bere jabea auzitan ezarri zuena eta ondotik beste batzuk lagundu baitzituen. Jean-Claude Mailharen-en erranetan holako pertsona bat ez da aski aipatua izan, hari esker sortu baitzen etxetiarren kontzientzia hartze bat. Historia jakinarazi Jean-Claude Mailharen-en ikerketa lanaren berri Gamuen lehen aldikoz emana izan da, zioen Zabalik elkarteak asmoa lukeela egin ikerketa hunen berri emaitea Amikuzen herriz-herri ibiliz, gehienen historia delakoz. Ondorioak utzi dituela azaltzen zuen, psikoanalisia kolektibo baten beharra senditzen du. Gamuen emana izan den hitzaldian frogatua izan dena, anitz hurbildu baitira, 20 urtetik 85 urte arte, frogatuz ez dela lehen gertatu gauza bat, baina bai erroak lurralde baten historia sozial batean oinarrituak.
Email Buffer Facebook Google Twitter Pinterest LinkedIn Digg StumbleUpon Tumblr

Gure Hitza | 2019/12/12

Bihotz zabaltasuna

Peio Jorajuria

Ladj Ly frantses zinegilearen “Les misérables” filmak hotzikara eman daut. Film bortitza, zozotua bezala utzi nauena. Victor Hugoren Les misérables eleberriari keinu bat eginez, Parisaldean den Montfermeil hiriko kartier batean bizi duten egoera gogorra zaigu kondatua, garai bateko etorkinen haurren inguruko istorio korapilatsuak, errealitate bat guk hemen nehundik ere ezagutzen ez duguna. Hiri handietan etorkinen kontrako bozak gero eta gehiago altxatzen direla, ez da baitezpada harrigarria. Alta, ez dira horiek hobendunak, baina bai gobernu desberdinak, etorkinen integratzeko araberako politika bideratzen jakin ez dutenak. Victor Hugoren hitz hauekin bururatzen da filma: “Ez da ez belar tzarrik, ez gizon gaiztorik, lur-lantzaile txarrik baizik”. Negu atari huntan, elkarte humanitarioak – Bihotzeko Ostatu, Gaueko Mahai, Epizeria Solidario eta abar – lan eta lan abiatuak dira gabezia handienean direnen fagoretan, hain doa prekaritatea handituz gur...

Irakurri segida

Han eta Hemen | 2019/12/12

Euskaldunak, nola aldatu zirezten

Euskaldunak_%20nola%20aldatu%20zirezten
Horra frantsesez “Basques, comme vous avez changé” liburu kolektibo baten izenburua, Michel Garicoix eta Philippe Velche dira sorkuntza hunen protagonistak, Elkar argitaletxeak publikatzen duena. Azken 50 urtetan Ipar Euskal Herrian iragan diren aldaketak dira aipagai, izan ekonomia, hizkuntza, kultura, kirola edo(ta) instituzio arloetan. 1970 eta 1980 hamarkadetan aldaketak izan zirela eta, belaunaldi berri batek nahi izan zuen bere gain hartu lurraldearen ekonomia, hizkuntza eta kulturaren garatzea. Michel Garicoix-ek zioen “Besten-peko zen jendarte batetik... konfiantza hartu duen jendarte batetara” orduetan Ipar Euskal Herria dinamika berri bati buruz abiatu zen, aldaketak ekarriz oraintxe aipatu puntu horien inguruan. Gai horiek azaltzeko, joan dira pertsona erreferente batzuen bila, heien lekukotasunak edo(ta) iritziak dira irakurgai. Instituzio arloari doakion kapituluan, Battitta Boloquyk, luzaz Hautetsien eta Garapen Kontseiluko zuzenda...

Irakurri segida

Han eta Hemen | 2019/12/12

Airatu ziren Macron potretak Parisen agertu

Airatu%20ziren%20Macron%20potretak%20Parisen%20agertu
Badu hilabeteak Bizi mugimenduak Macron presidentearen potretak hartzen dituela Herriko Etxe desberdin batzutan, beste eskualde batzutan ANVCOP21ek ere bide beretik hartu zituen. Horra nun joan den igandean Parisen, Bizi eta ANVCOP21 elkarteek elkarrekin 100 tablo agertu dituzten, 100 egun herriko bozak aitzin nahi izan dute ekintza hori egin. Baliatu dira ere, joan den astean Madrilen iragan den nazioarteko jardunaldietan, agintari politikoek klima aldaketari buruz bilduak baitziren, deiadarra jotseko. Bestalde joan den asteburuan Bizi mugimenduak ekintza bat egin du, 433 bizikletarik BAB hiribidea okupatu dute, 2 orenez, nazioarteko klimaren aldeko eguna kari.

Irakurri segida

Han eta Hemen | 2019/12/12

Eta hortara goaz

PATXI SAEZ BELOKI soziolinguista eta Euskaltzaindiko Sustapen batzordeko kidea

Frisian kontatu dute, Leeuwadernen, hizkuntza gutituen gaineko nazioarteko kongresu batean. Landa eremuan bizi diren gazte irlandarrek hiriburuetara alde egiten dute. Horrela jokatzeko arrazoia bat eta bakarra da: ibilbide profesionala garatzeko aukerak Dublin moduko hiri handietan dituztela. Gazte horiek irlanderaz gehien egiten den guneetan bizi dira, gaelera gehien hitz egiten den eremu geografikoetan, Gaeltacht izenekoetan. Gehienek gaelera dute etxeko hizkuntza. Baina hiriburuan nekez egin daiteke gaeleraz, Bilbon euskaraz nekez mintza daitekeen bezalaxe. Gazte horiek Dublin bezalako hiriburuetako lan aukerei heldu ahal izateko etxekoa duten hizkuntza bazterrean utzi beharrean dira. Landa eremuan lan egiteko aukera izango balute, bertan geratuko lirateke eta gaeleraz egiten jarraituko lukete egunerokoan. Irlandako Gobernuak gero eta diru gutiago bideratzen du landa eremua biziberritzeko. Horren ondorioz, landa eremuko komunitateak gainbehera bizi du gazteek bertatik ...

Irakurri segida

Han eta Hemen | 2019/12/12

Baionan ere langileria mobilizatua

Frantses estatu guzian bezala Baionan ere manifestazioa iragan da, holakoetan gertatzen den bezala manifestalarien kopuruan sindikatuak eta polizak ez dituzte zenbaki berdinak emaiten, 10.000 eta 7.000 jenderen artean bildu dela erranen dugu. Segur dena aspaldiko urteetan ez zela holako mobilizazio handirik iragan, pribatu eta publikoko langilea karrikara jautsi baita. Manifestazio hori gobernamenduak abiatuko duen erretreten erreformaren kontrako deia baldin bazen, hurbilduak zirenek horrekin batean beste aldarrikapen batzuk ere plaza publikora ekarri dituzte: sozial desberdintasunak... prekaritatea eraginez, beste jendarte modelo baten aldarrikapenak entzungai ziren. Sindikatuek, beste mobilizazio batzuk eginen dituztela adierazi dute.

Irakurri segida

Han eta Hemen | 2019/12/12

Familien Kontzertua

Soinubila Hazparne lurraldeko musika eskolak antolatzen du “Familien Kontzertuak” abenduaren 6tik 21era. Proiektu hunen helburua da musika ikasleak eta haien familietako edo auzoko musikariak taula gainera iganaraztea erakasleak gidari, elgarrekin musika jotzeko. Programa ttipi bat prestatua dute. Erran gabe doa herritarrak gomitatuak direla memento goxo horren partekatzera eta ondotik zintzur bustitzera. Huna egunak eta herriak: BESKOITZE: abenduaren 13an, ostiralarekin (19:00), Bixintxo gelan. IZTURITZE: abenduaren 18an, asteazkenarekin (17:00), Artetxea gelan, Artetxea elkartearen partaidetzari esker LEKUINE: abenduaren 21ean, larunbatarekin (17:00), herriko gelan, Zubiak elkartearen partaidetzari esker.

Irakurri segida

Han eta Hemen | 2019/12/12

Euskararen Eguna

Euskararen%20Eguna
Euskararen Egunaren kari Euskal Haziak elkarteak argazki lehiaketa bat antolatu du ikastetxe pribatu katoliko guzieri idekia zena. Gaia: Gorputza + Hitza = Euskara. 9 ikastetxek parte hartu dute lehiaketan eta argazki biziki ederrak eginak izan dira. Aiherrako eskolak du irabazi lehiaketa eta zurezko trofeo bat irabazi dute. Argazki guziak elkartearen webgunean ikusten ahalko dituzue: https://euskalhaziak. eus Eskerrak parte hartzaile guzieri.

Irakurri segida

Han eta Hemen | 2019/12/12

Etxepare lizeoa bisitatu dute 3ekoek!!

Etxepare%20lizeoa%20bisitatu%20dute%203ekoek!!
Urtero bezala, 3.eko ikasleak Baionako Bernat Etxepare lizeoa bisitatzera joan dira azaroaren 19an, astearte goizean. Iritsi bezain orduko, Baionako Estitxu Robles kolegioko ikasleak gure kolegiokoekin batera bilduak izan dira azpi taldeetan banatuak izan aitzin. Alde batetik, lizeoa bisitatu dute ikasle ohiei esker: jantegia, barnategia, kirol eremuak, biltoki nagusia, sartze nagusia, HAN eta hezitzaileen bulegoak, estudio gela, administrazioa, irakasle gunea, orientazio bulegoa, mendi eta erreken izenak dituzten ikasgelak, 3. pro eremua, alda gelak, kiroldegia eta bil xokoa. Ikasle horiek lizeoan duten ardura eta autonomia inportanteak zirela azpimarratu dute. Bestalde, berriz talde ttipika, irakasle eta ikasle ohien bitartez, hainbat xehetasun emanak izan zaizkie: ordutegia, gai berriak, jantegiko antolaketa, askatasun berriak, une inportanteak, barnetegia, ikasketa motak eta bereziki erreforma berria, animazio talde desberdinak, kanpoko aktibitateak...

Irakurri segida

Han eta Hemen | 2019/12/12

Benoit Lacroix apeza

Muslaria

Benoit%20Lacroix%20apeza
Bigarrren aldia da arras denbora guti barne holako zerbait gertatzen dela. Berrikitan, lehen orrialdeko "mantxeta" delako hortan aipatu ginuen Amma eta bi irakurlek galdetu zaukuten nor zen Amma hori. Indiako emazte bat, erlisionez hinduista, obra balios frango sustatu duena eta mundu guzian anitz ibiltzen dena bakearen eta elkartasunaren mezulari kartsu. Joan den astean aldiz, lehen orrialdeko xoko berean, gaineko aldean, arrunt eskuin, aipatu dugu Benoit Lacroix - "bihotz aberatsena, barkatzen badakiena" - eta ziburutar batek izen hori entzun orduko gisa bereko galdea egin dauku, nor den gizon hori. Edo nor zen ezen hila da duela hiru urte, 2016ko irailaren 2an. Adin ederra bildurik, ehun urte eta sei hilabete, sei egun eskas. Apeza zen eta biziki ezagutua Ipar-Ameriketako Quebec eskualdean, bera han sortua izanki eta. Europan gaindi ere anitzek ez batere arrotza haatik, haren liburu zonbait gure eskualdetaraino hedatuak izanik. Denborak gisa hartarat kanb...

Irakurri segida

3527. zbk

Gure Hitza | 2019/12/12

Bihotz zabaltasuna

Peio Jorajuria

Ladj Ly frantses zinegilearen “Les misérables” filmak hotzikara eman daut. Film bortitza, zozotua bezala utzi nauena. Victor Hugoren Les misérables eleberriari keinu bat eginez, Parisaldean den Montfermeil hiriko kartier batean bizi duten egoera gogorra zaigu kondatua, garai bateko etorkinen haurren inguruko istorio korapilatsuak, errealitate bat guk hemen nehundik ere ezagutzen ez duguna. Hiri handietan etorkinen kontrako bozak gero eta gehiago altxatzen direla, ez da baitezpada harrigarria. Alta, ez dira horiek hobendunak, baina bai gobernu desberdinak, etorkinen integratzeko araberako politika bideratzen jakin ez dutenak. Victor Hugoren hitz hauekin bururatzen da filma: “Ez da ez belar tzarrik, ez gizon gaiztorik, lur-lantzaile txarrik baizik”. Negu atari huntan, elkarte humanitarioak – Bihotzeko Ostatu, Gaueko Mahai, Epizeria Solidario eta abar – lan eta lan abiatuak dira gabezia handienean direnen fagoretan, hain doa prekaritatea handituz gur...

Irakurri segida


Gurekin harremanetan sar




segurtasun kodea

Herria Euskal Astekaria - Jacques Laffitte, 11 - 64100 BAIONA | tel: 05 59 25 62 85 | Legezko oharrak | Diseinua eta programazioa: iF Diseinuak - 2016