Azalekoa | 2018ko Azaroaren 19a

Gerla Handia, bake laburra

E.B.

Eneko Bidegain-ek lanketa handia egin eta, idatzi zuen "Gerla Handia, muga sakona". Lehen Gerla Mundialaren hastapenak Eskualduna eta Euzkadi aldizkarietan ikerketa lan bat egin zuen (2009). Ehungarren urteurrena izanez, Herria astekarian bi astez, Eneko Bidegainen gogoetak irakurtzen ahalko dira. Aste huntakoan gerla horren ikuspegi zabala dauku agertzen, ondokoan Euskal Herritik abiatuz emanen dauku egin lanaren berri.
Eneko%20Bidegain-ek%20lanketa%20handia%20egin%20eta_%20idatzi%20zuen%20Gerla%20Handia_%20muga%20sakona.%20Lehen%20Gerla%20Mundialaren%20hastapenak%20Eskualduna%20eta%20Euzkadi%20aldizkarietan%20ikerketa%20lan%20bat%20egin%20zuen%20(2009).%20Ehungarren%20urteurrena%20izanez_%20Herria%20astekarian%20bi%20astez_%20Eneko%20Bidegainen%20gogoetak%20irakurtzen%20ahalko%20dira.%20Aste%20huntakoan%20gerla%20horren%20ikuspegi%20zabala%20dauku%20agertzen_%20ondokoan%20Euskal%20Herritik%20abiatuz%20emanen%20dauku%20egin%20lanaren%20berri.

Ehun urte bete dira Lehen Mundu Gerla bururatu zenetik. 1918ko azaroaren 11n jo zuten herrietako ezkilek, bakea ospatzeko. Lau urte eta hiru hilabete lehenago joan ziren milaka euskaldun gerlara, Europako beste milioika lagun bezala.

Ehun urte bete dira Lehen Mundu Gerla bururatu zenetik. 1918ko azaroaren 11n jo zuten herrietako ezkilek, bakea ospatzeko. Lau urte eta hiru hilabete lehenago joan ziren milaka euskaldun gerlara, Europako beste milioika lagun bezala. Denek uste zuten gerla laburra izanen zela, airez aire irabaziko zutela, eta egun guti barne etxera itzuliko zirela, hasiak zituzten soroetako lanak tenorez bukatu ahal izateko gisan. Denek dakigu, orain, orduko usteak ustelak zirela… Mundu osoan 18,6 milioi lagun hil ziren. Euskaldunen artean, 6.000. Bost urtez egon ziren etxetik kanpo (noizbehinka ematen zizkieten baimen bereziez aparte), 1919ko uztailaren 27an baizik ez baitziren itzuli. Gerlarik ez bazen ere, soldaduek bazterrak zaintzen egon behar izan zuten zenbait hilabetez, segurtatzeko Alemania ez zela berriz oldartuko.

Alemaniak gerla galdu zuen, jakina denez. Galdu baino gehiago, buru-makur utzi zuten. Bortizki hasia zen, egia erran, bere inguruko herrialdeak irentsiz (Belgika bereziki) eta indar handia erakutsiz. Errusiak eta Frantziak, eta baita Ingalaterrak ere, zailtasun handiak izan zituzten, nahiz eta beti sinetsarazi nahi zuten irabazten ari zirela. Lau urteko soka-tira gogorraren ondotik, “aliatuak” nagusitu ziren, bereziki Amerikako Estatu Batuak gerlan sartu izanak lagundurik. Errusiak gerla utzia zuen ordurako, 1917ko iraultza sobietarretik landa.

Memento batean alemanen presioaren pean zeuden Frantzia eta Erresuma Batua oilartu ziren, gerla irabaztean, amerikarrekin batean. Alemaniari ordainarazi zioten: zigor ekonomiko gogorrak, Alemaniako ibaiak nazioarteko ubide bihurtzea, Alemania ia armadarik gabe uztea… Umiliazio gisa bizi izan zuten. “La der des ders” izan behar omen zen. “Betirako bakea”, hots. Jean Etxepare euskal idazleak begirada zorrotza zuen, eta ez zuen sinesten betiko bakerik etorriko zenik gerla haren ondotik. 21 urte ere ez ziren iragan mundua berriz sura joan zenerako. 21 urte zer dira pertsona baten bizian? Alemania nazia atera zen Lehen Mundu Gerlak utzi zituen errautsetatik. Herra oraino handiagoa. Eta hilak, lehen gerlan baino hiru edo lau aldiz gehiago (50 milioi eta 85 milioi artean). Munduko mapa aldatu zen gerla bururatzean. Herri frankok independentzia erdietsi zuten, eta estatu berriak sortu ziren. Beste herri batzuk independentzia gosearekin gelditu ziren, edo inperio berri batzuen menpe, Ukraina bezala. Otomandar inperioaren lurrak ingelesen eta frantsesen administrazio pera pasatu ziren, hala nola Libano, Siria, Palestina edota Irak. Leku estrategikoak ziren haiek, eta ehun urteren buruan, oraino gatazka gogorren lekuak dira. Palestina juduen lur bihurtzea ere duela ehun urteko asmoa izan zen, bereziki Bigarren Mundu Gerlaren ondotik obratu zena. Argi dena da ordurako aipatzen zela palestinarrak handik kanporatzea. 1918ko azaroaren 11n gerla bat bururatu zen. Eta gutienez beste ehun urtez barreiatu diren beste gerla batzuen hazia erein zen.

Email Buffer Facebook Google Twitter Pinterest LinkedIn Digg StumbleUpon Tumblr

Gure Hitza | 2018/11/19

Mort pour la patrie!

Menane Oxandabaratz

Egun hauetan anitz aipu da duela 100 urte iragan Gerla Handia, pertsonalki oroit niz ene bi Attattek gerla hori egin zutela. Gogoan dut ere azaroaren 11n egiten ziren oroitzarreak egun ospetsuak zirela heientzat, nola ez bakoitzari hain segur berriz burura heldu baitzitzaizkion gerla hortan jasan zituen barneko zauriak. Ez zuten gauza handirik kondatzen, dudan oroitzapena haurra nintzala, galdegin nuela etxeko Attattari zergatik ez zituen baratzean egin beterrabak jaten, erantzun zautan gerlan janak zituela eta orain lapinentzat baizik ez zirela onak! Hola kondaturik anekdota bat baizik ez bada, adierazgarria da janari batek urteak berantago berriz gogorazten ziola bizi izan gertakari bat. Aitzineko astean Irisarri Ospitalean erakusketa biziki interesantea ikusgai zen, Les Amis de la Veille Navarrek antolaturik. Lehengo Iholdiko kantonamenduko herrietan ibili euskaldun semeen gutunak ikusgai baitziren, lekukotasun hunkigarriak, orduetako garaia ongi ulertzeko. Ohartzekoa da zenbat f...

Irakurri segida

Han eta Hemen | 2018/11/19

Ahate hazle eta sindikatu arduradun auzitaratuak

Ahate%20hazle%20eta%20sindikatu%20arduradun%20auzitaratuak
ELB sindikatuko idazkari nagusia den Panpi Sainte-Marie eta Cathy Chabalgoity Ühartea etxaldeko laborarisa, Paueko auzitegira deituak izan ziren, hegazti gripa zela eta, ahaten hiltzea trabatu izaiteagatik. Hauen sustengatzeko 200 bat pertsona hurbilduak ziren, 2017an jadanik jende anitzek bat egin zuten laborarien borrokarekin, joan den astelehenean frogatu dena auzitegi aitzinean baitzen mugimendu. Hauen sustengatzera etorriak ziren ere lekuko bezala, Michel Etchebest Mauleko auzapeza eta Euskal Elkargoko presidente- ordea, ekonomia arduraduna (laborantza saila hortan sartzen dena), Laurent Pinatel Confédération Paysanne sindikatuko arduraduna eta Perico Legasse gastronomia kazetari ezaguna. ELBko arduradunak defendiatu du, trabatu badituzte ere DDPPko teknikalariak ahateak sanoak zirela, geroztik frogatua izan dena. DDPPko marexalak prebentziozko ahate hiltzeak egin behar direla zion, osagarria jokoan delakoz argumentatzen zuela. Prokuradoreak Cathy Chabalgoityren kontra eskatu d...

Irakurri segida

Han eta Hemen | 2018/11/19

Elkar eta Les P’tits Bêrets partzuergoan

Peio Etchebery-Ainchart, Elkar-eko argitaletxeko arduradunak azaldu dauku haur literatur saila garesti ateratzen zela. Haur liburu batean marrazkiak, argazkiak izanez kosta handi duela publikatzerakoan. Iparraldean liburu guti dira agertzen, gehiengo handi bat hegoaldetik dator. Hala ere Iparraldean idazleak badirela erraiten zaukun, baina ez dela aski eta horrez gain interesanta kausitzen zuen beste lurralde batzuetako haur liburu ekoizpenak euskaratzea. Hau dela eta, duela zenbait hilabete Elkar harremanetan sartu zen okzitaniar Les P’tits Bêrets argitaletxearekin, Caroline Perot-ren esku dena. Argitaletxe hau aditua da 3 eta 12 urteko haur eta gaztetxoen literaturan. Publikatzen dituen liburuak frantsesez eginak dira eta partaidetza baten bidez beste hizkuntz batean ari diren egitura eta eskolekin publika tzen ditu. Calandreta okzitandar eskolek liburuak gaskoineraz itzuliak eta eskoletan erabiltzen. Liburu horiek pedagogia helburu bat dute, adibidetzat hortzak nola garbitu ed...

Irakurri segida

Han eta Hemen | 2018/11/19

Berritasuna Maiorgan

4. sail elebiduneko Emma, Marina, Mallaury, Joana, Maritxu, Auxane, Lisa, Miguel, Margo, eta Rémy.

Berritasuna%20Maiorgan

Aurten Maiorga ikastetxeak errezibitzen ditu Nafarroatik etorritako 22 ikasle: bi bosgarrenean, hamahiru laugarrenean eta zazpi hirugarrenean. Denak xede berdinarekin heldu dira, frantsesa ikastera edo hobetzera ikasturte batez. Nafarroako errektoretzak du proposamen hori egiten probintziako kolegio desberdinei. Interesatuak diren ikasleek motibazio gutuna zuzendu behar diote errektoretzari eta ondotik honek du hautagaien arteko selekzioa egiten, ikasleen eskolako dosierretan eta motibazioetan oinarrituz. Gure gelan hameka nafartarrek elebidun saila hautatu dute. Biziki kontent gira. Gelako giroa pixka bat aldatu da joan den urteari konparatuz, euskara zinez bilakatu baita komunikatzeko hizkuntza. Hastapenean denek zailtasunak bagenituen elgarren ulertzeko (guk, baina haiek ere bai!), hiztegia eta akzentuengatik bainan denek indarrak egiten baititugu egoera hobetuz doa eta frangoz aiseago komunikatzen dugu. Gure ikaskide berriak Iruna, Lesaka, Mutiloabeita, Elizondo eta Irurita hiri...

Irakurri segida

3474. zbk

Oroit gauza frango behar direla ahantzi

Nietzsche

Gure Hitza | 2018/11/19

Mort pour la patrie!

Menane Oxandabaratz

Egun hauetan anitz aipu da duela 100 urte iragan Gerla Handia, pertsonalki oroit niz ene bi Attattek gerla hori egin zutela. Gogoan dut ere azaroaren 11n egiten ziren oroitzarreak egun ospetsuak zirela heientzat, nola ez bakoitzari hain segur berriz burura heldu baitzitzaizkion gerla hortan jasan zituen barneko zauriak. Ez zuten gauza handirik kondatzen, dudan oroitzapena haurra nintzala, galdegin nuela etxeko Attattari zergatik ez zituen baratzean egin beterrabak jaten, erantzun zautan gerlan janak zituela eta orain lapinentzat baizik ez zirela onak! Hola kondaturik anekdota bat baizik ez bada, adierazgarria da janari batek urteak berantago berriz gogorazten ziola bizi izan gertakari bat. Aitzineko astean Irisarri Ospitalean erakusketa biziki interesantea ikusgai zen, Les Amis de la Veille Navarrek antolaturik. Lehengo Iholdiko kantonamenduko herrietan ibili euskaldun semeen gutunak ikusgai baitziren, lekukotasun hunkigarriak, orduetako garaia ongi ulertzeko. Ohartzekoa da zenbat f...

Irakurri segida


Gurekin harremanetan sar




segurtasun kodea

Herria Euskal Astekaria - Jacques Laffitte, 11 - 64100 BAIONA | tel: 05 59 25 62 85 | Legezko oharrak | Diseinua eta programazioa: iF Diseinuak - 2016