Mundu zabalean | 2019ko Azaroaren 21a

Uigurren garbiketa etnikoa Txinan

Txinak ofizialki onartzen ditu 50 hizkuntza desberdin bakoitza bere telebista kanalarekin. Bere eremuan bost lurralde autonomo onesten ditu, hauek izanik: Tibet, Guangxi, Ningxia, Mongolia eta Xinjlang. Azken lurralde hunek Txinako eremuaren seigarren partea osatzen du, 22 milioi biztanlerekin. Hauek kasik erdia Uigurrak dira (%44), Hantarrak (%40), Kazaktarrak (%6,75) eta Huis-ak (%4,5). 1954an Uigurrak ziren kopuruz aise nagusi, hauxe haien betidaniko bizilekua izanki eta. Beren erresuma independentea izan zuten eremu horretan 1514tik 1705 arte. Geroztikago, 20garren mendean bi aldiz beren errepublika independentea ezagutu dute: 1933-1934an eta 1944-1949 artean Maok Txina komunismorat pasarazi aitzinttoan. Komunista txinatarrek ez zituzten Uigurrak bekoan beko eraso. Independentzia galduaren mina soleitzeko Xinjlang lurralde autonomo ezarri zuten, Uigur hizkuntzaren ofizialtasuna ezagutuz. Uigurrak musulman sunitak dira. Ezagupen horiek gero eta sinbolikoagoak bilakatzen ari dira, 1980 urtetarik honat Txinak erraztasun handienak ekartzen baitizkie Uigurren artera bizitzera joaiten direnei. Horien artean Han, Txinako etnia nagusia. 1989 urtean %6 ziren, orain %40ko marran dira. Txinak gordean erabiltzen duen itotze demografiko horren ondoan, errepresioa ozka on batez emendatua du 2014tik aitzina. Orduan Xi-Jinping gobernu-buruak Xinjland-erat egin zuen bisitaldiaren kari Uigurrek muntatu nahasmenduetan 31 presuna hil ziren. Badirudi orduan erabaki zuela Txinak “formakuntza zentroak” zabaltzea. Uigur errebeldeek diote 500 lan kanpamendu irekiak dituela Txinak eta milioi bat pasa Uigur zentro horietan hetsirik atxikiak direla. Berri hori osoki baieztatzen du berriki New York Times egunkariak eskuratu duen dokumentu ofizialak. Kazetari amerikarren ustez txinatar buruzagien arteko barnedokumentu bat da, baieztatzen duena Xinjlang-eko txinatar buruzagi anitzek ez dituztela gobernu zentralaren erabaki gogorrak betetzen.
Email Buffer Facebook Google Twitter Pinterest LinkedIn Digg StumbleUpon Tumblr

Mundu zabalean | 2019/11/21

Legezko erretreta onartua Alemanian

Legezko%20erretreta%20onartua%20Alemanian
Iragan aste-buruan Alemaniako gobernuak onetsi du gutxieneko erretreta zutik emaitea 2021eko urtarrilaren lehenetik aitzina. Xahar-laguntza horren hunkitzeko erakutsi beharko da 35 urtez gutxienetik soldatari lotuak diren urtesariak pagatuak izan direla. Ez da baldintza bakarra, hilabetean 1250 euro baino irabazi gutxiago dutenek hunkiko dute, 1950 euro bikoteen kasuan. Segur da beraz aberatsek ez dutela erretreta hori hunkiko. Alemaniako administrazioak estimatua du milioi batek bederen betetzen dituela erretreta horren hunkitzeko baldintzak. Barne dira anitz emazte ordutegi apaleko lan kontratuak lerrokatu dituztenak, haurrengatik ere, eta bereziki soldatak apalago diren Alemania ekialdean bizi izan direnak. Bestalde beti indarrean dago Alemanian sozial-demokratek hartu zigor-erabakia, epe luzeko langabeak hunkitzen dituena ez dutelarik onartu proposatuak zaizkien formakuntza ikastaldiak segitzea. Lehen proposamen ukapenarentzat laguntza publikoa %30ez apaldua...

Irakurri segida

Mundu zabalean | 2019/11/21

Mantxako arrantzan txikiak eta handiak lehian

M.L.

Europako Batasuneko estatuek urtean bost milioi arrain tona ekoizten dute. Ez da aparantziarik ere aski Europarren arrain gosea eztitzeko, beste sei milioi tona kontsumitzen dute kanpotik sarrarazirik. Bost milioi arrain tona Europako portuetara erakartzeko badira 83.000 arrantza ontzi, horietarik 6570 frantsesak, kasik denak (%84) txikiak, luzetasunean hamabi metro pasatzen ez dutenak. Aspalditik ezagutzen dituzte itsasoan arrain leku emankorrenak, hala nola Mantxa itsasoa hexagonoko ipar mendebalean. Hona nun eremu horretan ari diren arrantzale frantses ontzi txikiei agertzen zaien urri hastapenean Margiris izeneko ontzi sarelari erraldoia, 143 metro luze, eta gibeletik 600 metroko sarea tiratzen duena. Arrantzalek kontuak fite ateratzen dituzte: ontzi erraldoi horrek egun bakar batean biltzen du Trouville portuko 50 ontziek urte osoan harrapatzen dutena. Eta dozena erdi bat egun berantago, hona jiten dela beste ontzi erraldoi bat: “Annie Hillina” deitua, 86...

Irakurri segida

Mundu zabalean | 2019/11/21

Arantxa Urretabizkaiak Anton Abbadia saria lortu du

Arantxa%20Urretabizkaiak%20Anton%20Abbadia%20saria%20lortu%20du
Gipuzkoako Foru Aldundiak Arantxa Urretabizkaia idazle donostiarrari eman dio 2019ko Anton Abbadia saria, epaimahaiak aho batez hala erabakita. Ohitura den moduan, abenduaren 2an jasoko du saria irabazleak. "Urretabizkaiak bizitza osoa darama euskararen alde lanean, baita egoerarik zailenetan ere; euskara batuaren erabilera normalizatzea lortu zuen eta gure hizkuntza aro modernora ekarri zuen belaunaldiaren ordezkaria da. Gainera, aitzindaria izan da euskal literaturan emazteeri lotu gaietan”, azaldu du Eider Mendoza Gipuzkoako Aldundiko bozeramaileak. Literatur sorkuntzaren hainbat arlotan nabarmendu da Urretabizkaia. Bere lan aipagarrienen artean daude, besteak beste, “Zergatik, Panpox” (1979), “Koaderno gorria” (1998), “3 Mariak” (2010), “Zuri-beltzeko argazkiak” (2014) eta “Bidean ikasia” (2016). Anton Abbadia saria Gipuzkoako Foru Aldundiak sortu zuen 1996an, euskararen normalizazioaren alde lan egiten duten pertsona eta elkarteak s...

Irakurri segida

Mundu zabalean | 2019/11/21

Altsasuko epaitegiak erabakiko du azken “Ospa Egunean” deliturik egon ote zen

Altsasuko epaitegiak erabakiko du aurtengo “Ospa Egunean” herra- deliturik egon ote zen. “Ospa Eguna” agorrilaren 31n egin zuten, eta Dignidad y Justiciak salaketa aurkeztu zuen. Epaileak ez du ikusi terrorismo-deliturik, baina bai herradelituen usainak; Auzitegi Nazionalak azken horietan eskumenik ez duenez, Altsasura bidali du auzia. Ekitaldia hasi baino guti lehenago, epaileak debekatzea baztertu zuen, prokuradorearen irizpidearen aurka, nahiz eta agintariei eta segurtasun indarrei kontrolatzeko agindua eman. Orain, herra delitu bat egon daitekeela erabaki dute, beraz, Altsasuko epaitegiek dute auzia aztertzeko eskumena. Erabakiaren arabera, “Ospa Eguna” beti agorrilaren bukaeran egiten dute herri bazkari, dantza edo kalejirarekin, "herriaren parte-hartze esanguratsuarekin" eta "Guardia Zibilaren kontrako giroa sortzeko" helburu "argiarekin", "Euskal Autonomia Erkidegotik eta Nafarroatik alde egin dezaten". 2016ko urrian bi guardia zibil eta h...

Irakurri segida

Mundu zabalean | 2019/11/21

Milaka!

J-B D

Pariseko karriketan, eta beste zonbait hiritan ere, hala nola Bordelen, orotarat milaka bildu dira eta ibili ere xuriz jauntziak, edo urdinez eta berdez, mediku, erizain eta beste artatzaile, denek arrangura berak agertzen zituztela, erran eta erran ospitaleak arras eri direla: langileak eskas, laneko baldintza txarrak, irabaziak apalegi. Aspaldiko arrangurak alde bat emendatuz doatzinak. Larrialdi zerbitzuetan bereziki, bazterrak biziki kexu, hola ez dela segitzen ahal. Macron presidentea bera ere kezkatua naski, hala iduri zuen segurik Epernay hiritik mintzatu denean. Azpimarratuz haatik gaitz hori aspaldian hor dela eta hitzemanez aste huntan berean zerbait aterabide funtsezkori plantatuko dela gobernua. Eta nolaz ez da orai arte gehiago ernatu?

Irakurri segida

Mundu zabalean | 2019/11/21

Zoin goizik!

J-B D

Elurte pollita izan da hor gaindi, bakan ikusten dena azaroan. Elurra frango lodi mendietan, hori ez da baitezpada hain harrigarri, bainan ere aise beherago jautsia hala nola Isère aldean eta eskualde bereko beste bospasei departamendutan. Haize hotza merke, makur frango, argindarra ere joana anitz etxetan. 170.000 familia egon dira bizpahiru egunez segidan elektrikarik batere gabe. Alta, zernahi langile ari zirelarik gostaia gosta makurrak ahal bezen laster xuxendu nahiz. Bainan hainbeste lan bazuten egiteko! Aro-ikerleen arabera egun latzak izan badira ere horrek ez du haatik erran nahi negua goixtiar eta bortitz izanen dela. Hori geroxago ikusi behar. Itsas-bazterretan aldiz, uhainak azkar eta kexu, jendea biziki kasu eginez ibili behar. Gaitzeko euritea bestalde oraino.

Irakurri segida

Mundu zabalean | 2019/11/21

Egun nahasiak

J-B D

Horiz Jauntzi delakoak berriz agertu dira beren mugimenduaren lehen urtebetetzea ospatu beharrez. Mugimendu bat azkar ibili zena zonbait hilabetez eta gero eztitu, lekuka arrunt gelditzeraino. Iragan asteburuan, berrehun bat manifestaldi izan dira Frantzia guzian gaindi. Oro har jendea bildu da polliki bainan ez halere espantu egitekorik. Aroa ere txarra egia erran. Dena den, bi egunak arras nahasiak izan dira, gehienik larunbata eta bereziki Parisen. Batzuk beren betiko aldarrikapenak entzunarazi dituzte frango lañoki bainan bazter nahasle asko ere bazen eta zalaparta frango ikusi da, makur asko ere ba ondorioz. Berriz haste beraz?

Irakurri segida

Mundu zabalean | 2019/11/21

Oletako bidean

Oletako%20bidean
Ziburun, obra pizkorrak laster egitekoak dituzte Oletako bidean, autobidearen gainetik eraiki zubian. Segurtasun neurriak azkartzeko gisan. Pasaia handia bada hor gaindi, gero eta auto gehiago. Jadanik apailueri plantatuak dira zubiaren alde batean. Obra handiena akulatuko da haatik urtarrilaren 6tik goiti eta denak untsa joanez 12 astez, heldu baita martxoaren 31 arte. Epe hortan zubia zerratua izanen da. Jadanik idazki handi bat ezarria dute bide bazterrean jendea jakinaren gainean izaiteko. Zubia gisa hortan zerratua izanez, itzuli handixko bat egin beharko da batzutan, konparazione Ziburuko hiribarnetik Erreka-Zahar eta Zaldi Xurito auzoaldetarat heltzeko, edo alderantziz auzoalde horietarik hiribarnerat. Diote segurtasunak ez duela parerik eta ez ditakeela bestela egin.

Irakurri segida

Mundu zabalean | 2019/11/21

Hendaiako prezeturtegi xaharrean

Hendaian, herriko kontseilua bildu da eta gehienik mintzatu dira bulta huntan zerratua den prezeturtegiari bizi berri baten emaiteaz, gisa hartako obrak akulaturik etxe hortan. Hor plantatuko dira familien kutxa eta osasun asurantzarena, oraiko ustez hemendik urte bat eta zonbait hilabete barne, arte huntan hondartzaldeko posta xaharrean egonik, posta hori ere zerratua izanki-eta. Prezeturtegi xaharrean, herriak beretzat atxikiko ditu gibelaldeko bi gela eta herriko poliza plantatuko da lehen estaian. Bilkura berean jakin da hein bat epe laburrean, herriak desmartxa asko eginik, Hendaian plantatuko direla mediku berezitu zonbait, bulta huntan eskas direnak.

Irakurri segida

3524. zbk

Gure Hitza | 2019/11/21

Herriko bozak

Umore handia eta izpiritu idekia zituen Piarres Larzabal azkaindar apez idazleak, hain segur begi onez ikusiko zukeen aspaldiko bere antzerki bat Maika Etxekopar züberotar taula zuzendariak hain polliki gaurkotzea. Larrazken huntan mail goreneko jokolariek antzestua, herriz herri arrakasta gaitza, ez erraiteko itzela, biltzen ari du. Antzerki horrek bi gogoetaren bazka eskaintzen baitu, heldu den martxoko herri hauteskundeetan aurkeztuko diren ipar Euskal Herritar guziei on eginen lieke ikustea. Bai, gure hiri eta herri gotorrenetan bulta huntan hasiak dira bazterrak berotzen, zerrenden eta egitarauen apailatzen; zonbait gunetan ez da zerrenda eskasiarik. Aldi huntan, gutiz gehienek ingurumena ezartzen dute lehen aipamenetan. Lapurdiko hirietan itsasoaren kutsadura dute kezka nagusi, udan metatzen diren jende oste handiegiengatik euri erauntsi bakotxak ur zikinak gaindikaraziz, zonbait egunez hondartzetan nehor ez ditaikelakotz maina. Ez litaikea berdin kezkat...

Irakurri segida


Gurekin harremanetan sar




segurtasun kodea

Herria Euskal Astekaria - Jacques Laffitte, 11 - 64100 BAIONA | tel: 05 59 25 62 85 | Legezko oharrak | Diseinua eta programazioa: iF Diseinuak - 2016