Ba ote dakixu? | 2020eko Azaroaren 19a

Kaledonia Berria: autodeterminaziorako bide luzea (4/4)

Gilen Bacho

Nouméa akordioko erreferendumaren emaitzak
NoumAa%20akordioko%20erreferendumaren%20emaitzak

Ouvéako gertakariak gaitzeko zarrastaprobokatu zuen. Odola soberaisuri zen (kasik 100 hil lau urtez).1988ko maiatzean, Parisen,Mitterrand-en bigarren garaipenazgeroztik, ezkerreko gobernu berriaksoluzio baketsu bat lortu nahizuen. Michel Rocard-ek, lehenministro berriak, elkarrizketa misiobat sortu zuen Christian Blancprefetaren ardurapean. Maiatzaren20an, Christian Blanc, misiokoburuzagia, Kaledonia Berriraheldu zen. Lehenik, Jacques Lafleureta Jean-Marie Tjibaou ikusizituen. Harrera ona errezebituzuen. Kaledonia Berrian, Parisenbezala, buruzagiek ber helburuabazuten, bakea. Bakea lortzeko,bi buruzagiek kontzesioak eginbeharko zirela bazakiten. Bainabi alderdietan erradikalak bazireneta Lafleur eta Tjibaouk konbentzitubehar zituzten. Tjibaou etaLafleur-en arteko lehen elkarretaratzea,esku tinkaldi historikobatekin, Parisen, Matignon Hotelean,ekainaren 15ean, pasatuzen. Matignon-eko akordioa ekainaren26an sinatua izan zen. Hamarurteko garapen denboraldiaautodeterminazio erreferendumbat aitzin (1998an) erabaki zuten.Uztailaren 24an, RPCR-ek akordioaonartu zuen. Ber egunean,Ouvéako konbenioan, FLNKSeksolas gehigarriak Estatuarigaldegin zituen. Solasak itsasozharaindiko ministerioan pasatuziren eta agorrilaren 20an Oudinotakordioa sinatua izan zen. Matignon-eko akordioa erreferendumekobozkatzaile, probintzietakomugaketa eta amnistiari buruzosatu zuen. Ouveako gertakariakamnistiatuak ziren.

FLNKS-ekMatignon-Oudinot-eko akordioakonartu zituen irailaren 11n. KaledoniaBerriak bake zibilaren bideahartu zuen baina, bi alderdietan,erradikal batzuk ez zuten egoeraberri hori onartu. RPCR-en, Dumbéakoauzapeza alderditik joanzen, akordioen kontra zen alderdiberri bat sortzeko. Berdin, FLNKSen,FULK alderdiak (ezker adarerradikala) akordioak errefusatuzituen. Azaroaren 6an, frantsesekakordioak onartu zituzten (%80“bai” arrapostuarentzat, %37koparte hartzearekin). KaledoniaBerrian ere onartuak ziren partehartze handiago batekin (%63,3).Gehiengoak “Bai” bozkatu zuen(%57) baina hego lurraldeanbozkatzaileek “Ez” bozkatu zuten(%67). Emaitza horrek, RPCR-ekobozkatzaileek ez zutela Lafleur-eniniziatiba onartu erakutsi zuen.Sustut, 1989ko maiatzaren 4an,Ouvéako tragediatik urte bat berantagobeste tragedia bat pasatuzen. Independentista erradikal batekJean-Marie Tjibaou, eta berekide hurbilena Yeiwéné Yeiwéné,hil zituen. Tjibaouk bakeari berebizia eman zuen. Frantses gobernuadrama horrek gatazkak berrizpiztuko zituela beldur zen. Zorionez,ez zen hori gertatuko. Kontrara,gaitzeko zarrasta horrekinparte guziek bake zibila hauskorrazela eta dena behar zela egin salbatzekokonzientzia hartu zuten.Bere alderdian, Lafleur-en autoritateaindartua zen (Matignongoakordioen sinatzaileetarik bizirikdirauen azkena izanez).

Nouméa-ko akordioak.

Tjibaou-en hilketak FLNKS-aumezurtz utzi zuen baina bake bideansegituko zuen. Erran bezala,Matignon-eko akordioak autodeterminazioerreferenduma 1998anfinkatu zuen. Baina, parte guzienadostasunarekin, gibelatua izanzen. 1998ko maiatzaren 5ean,parte guziek (FLNKS, RPCR, LionelJospin lehen ministroa) Nouméakoakordioa sinatu zuten.Autodeterminazio erreferendumakasik hogei urtez gibelatua zeneta eskumen anitzen eskualdaketa,2014 arte, erabaki zen(eskumen guziak salbu defentsa,barneko segurtasuna, justizia,finanatza eta kanpo politika nunEstatua eta Kaledonia Berriarenarteko kooperazio bat pentsatuazen). Kaledonia Berria FrantsesEstatuko lurralde autonomoenabilakatu zen. Azaroaren 8an, KaledoniaBerriko biztanleek Nouméakoakordioa aise onartu zuten(%72rekin). Hogei urte berantago,autodeterminazioko lehen erreferendumaantolatua zen. Hirugarreneta azken erreferendumahain segur 2022an antolatuko daeta hor, ororen buruan, bide luzehorren amaiera ezagutuko dugu.


Email Buffer Facebook Google Twitter Pinterest LinkedIn Digg StumbleUpon Tumblr

3569. zbk

Zentzu guti duenak uste du bestek oraino gutiago dutela.

Bretaniako erran zaharra

Gure Hitza | 2020/11/19

Urzoak ere joan dira

Janbattitt Dirassar

Azaro erditarat helduak gira. Azaroa edo hazila,haziaren ereiteko sasoina. Hala zen segurik ogiedo gari landa anitz ikusten zelarik gure eskualdehauetan ere. Orain biziki guti haatik. Denboraknola kanbiatu diren. Lehen beraz, erraiten zenogi ereite horiek behar zirela nihundik ahalazSanta Katalinetako eginak. Lasai lasaia joaitekogero Heletako ferietarat.Azaro erditan girela, urzorik ez dugu gehiagoikusten hegoaldera joan. Denak joanak ditazke.Martinetan gelditzen dela mugimendu hori,frangotan hala erran da. Baditake, baditake,bainan urzoek badakite Martine eguna zein den?Izaitekotz ezagutzen dutena da aroa noiz ari denberotzen eta noiz hozten. Nola hotza ez dutenmaite, udazken erditan berantenaz ernatzendira hegoalde, toki beroxago baten menturan.Lertsunak berdin eta aurten andana harrigarriakikusi ditugu, kasik bi astez segidan, alde batdena karranka.

Eta besterik zer bestenaz azaro huntan? Izurriteabeti hor dugula. Guhaur er...

Irakurri segida


Gurekin harremanetan sar




segurtasun kodea

Herria Euskal Astekaria - Jacques Laffitte, 11 - 64100 BAIONA | tel: 05 59 25 62 85 | Legezko oharrak | Diseinua eta programazioa: iF Diseinuak - 2016