Inguma

Agian inguma zer den gure irakurle guziek ez dute molde berean hartzen. Iduri luke haatik basa-ihizi gaiztoa dela eta beti ere gauaz jendea ez duela lo egitera uzten.

Leku frankotan haren kontrako ondoko formula edo otoitza erraiten zen ere:

Inguma, ez nauk hire beldur,

Zeruan izar, lurrean belar, itsas bazterrean hariña-mokor,

Ez hadila hona ager hoik oro kontatu gabe.

Ez da harritzekoa beraz zeruko izarrak, lurreko belarrak eta itsasoko hariña-mokorrak kontatzeak berak denbora puska bat hartzen ziola: eta itzultzen zelarik delako jendea lokarturik atzemaiten zuen gure ingumak.

Inguma hori euskaraz mintzatzen zaio euskalduna baita baina hatsarrean latinezko hitza bazen aski ezaguna; incubus deitzen zen latinez eta amets gaiztoa ekartzen omen zuen, hots lo onik ez. Erran gabe doa Erromaren denboran ere gaizki ikusia zela amets gaiztoa....

Finkatu bezala iragan da agorrilaren 11n Alozen Bertsularien Lagunak elkarteak antolatu lehen Ligets bertsu sariketa. Hitzartu sei protagonistak hor ziren: Irantzu Idoate, Joanes Etxebarria, Xan Alkhat, Johañe Sarraillet, Nahia Sasco eta Aitor Servier, denak Xabi Elgarten aginduetara. Saio oso klasikoa puntuagarri ziren lanen aldetik, ofiziotan zortziko handi, zortziko eta hamarreko ttiki eta birana lan bakarka. Azkenean Aitor Servier-ek eskuratu du lehen txapel hori. Adixkidantzazko hurrupaldi batekin bukatu da arratsaldea.

Ignace Etxehandi beneditar fraidea

Agorrilaren 8an zendu da Ignace Etxehandi beneditar fraidea, Belokeko monasterioan. 93 urte zituen. Sortzez Eiheralarre Kondixenekoa zen, sei haurridetan hirugarrena, bataio izenez Jean (fraide bilakatzean zuen Ignace izena hartu). 11 urtetan sartu zen Belokeko eskolan, geroxeago harat segituko zuela ere haren anaia Martzelek. 1955ean apez ordenatua izan zen. Monastegiko etxaldean eginen du urte luzetan lan, artzain gisa, Rambouilleteko eskolan araberako diploma eskuraturik. 500 burutako artaldearen ardura zaukan. 1971n, Belokeko koru-zuzendari izendatua izan zen. 35 urtez atxikiko du kargu hori, kantu gregorianoa ala polifonikoa bultzatuz, bitartean Juan Urteaga konpositore maisuarekin hurbildik kolaboratuz.Euskal Herriko parropietako koralez ere arduratuko da 40 bat urtez, urteroko "Kanta Jaunari" topaketak gain gainetik kudeatuz. 2012an, hain zuzen, "Ezkila Kantuz" lan ederra argitaratu zuen alor hortan eraman lan sail...

Didier Borotra

Miarritzeko auzapez ohia zendu da joan den astean, AVC bortitz batek jorik. Baionako ospitalera altxatua izan zen baina ez du iharduki. 86 urte zituen, egun batzuk barne 87 bete beharrak. Euskal Herriko bizi politikoa handizki markatu duen gizona izan da. Politikoki, zentrista zen. Arbonako auzapez izan ondoan (1971-1977), Miarritzeko kontseiluan sartu zen, Bernard Marie zenaren (Michèle Alliot-Marie-ren aita) axuant gisa lehen batean, baina bi gizonek ez zuten batere elkar aditzen, eta 1991n hiriko alki gorena hartu zuen, aitzineko auzapeza bazterturik. Horretarako, ustekabeko aliantza egin zuen sozialistekin eta abertzaleekin, hala nola Jakes Abeberryrekin. Aliantza iraunkorra, lau mandatu bete baitzituen, 2014a arte. Bitartean izan zen ere departamentu kontseilari (1985-1992), lurralde kontseilari (1986-1991) eta senatari (1992-2011). Miarritzeko hiriak anitz zor dio, hiria berpizturik (hiri erdiaren apailamendu egokiagoa, Mediateka,...

Ttale Ouret artzaina

Agorrilaren 7an zendu da Ttale Ouret artzaina. 83 urte zituen. Suhuskunekoa zen sortzez, Idiaia etxaldekoa. Lehen batean apez bilakatu zen, zenbait urtez besteak beste Euskaldun Gazteria mugimenduko (MRJC) omonier egonik. Bainan 1974an artzaingoari lotu zen, lurrik gabeko artzain soil gisa ibiliko dela urte luzetan, artetik apezgoa utzirik. Iratiko gainetan zaukan etxola, Artxilondotik harat, Kontrasaron, neguan aldiz Zaron da kokatu Jeanine emaztearekin. Bi seme-alaba ukan dituzte, Estebe eta Amaia. Gaztedanik euskal eta laborari militante suharra zen eta ELB sindikatuko ezinbesteko kide bilakatu zen, laborantzaren aldeko borroka guzietan parte hartuz. Bere biziaz badu funtsean liburu ederra plazaratua 2021ean: "Bortuko azken indiarra.... Artzain lur gabekoa" (Elkar). Azken agur suharra zaio eskainia izan Suhuskune sorterrian.

Michel Berger milafrangarra

Agorrilaren 7an zendu da Michel Berger. 93 urte zituen. Sortzez Neuilly-sur-Seinekoa zen, aspaldian euskal herritartua. Ofizioz arkitektoa zen. Milafrangako auzapez egon zen 1977tik 1983ra. Politikari emana zen, hauteskunde zenbaitetan bere burua aurkezturik, kantonamendukoetan eta deputatu gai gisa ere, azkenik Abertzaleen Batasunarekin, hain zuen Euskal Herriari buruzko atxikimendu handia. Euskal Departamenduaren aldarrikapena errotik sustengatua izan du eta hondarrik Euskal Elkargoarena. Ekonomiaren alorrean, Hemen elkartean ere buru-beharri engaiatu zen, gure lurraldeari indar emateko nahikariarekin. Euskal Herriko giza eskubideak ere defendatu ditu bururaino, batzorde hortako lehendakari kargua eramanez eta elkarte horren Jakilea aldizkaria lauzkatuz, besteak beste Mixel Oronoz baigorriar zenarekin. Hain zuzen, azken huni joan den azaroan Belokeko monasterioan eskainia izan zitzaion omenaldian lekukotasun sarkorra...

Euskal Haziak elkarteak urtero idazketa txapelketa antolatzen du. Aurtengo gaia "Hitza ahoan" da: hitz arraroak, hitz galduak eta hitz bakanak erabili behar ukan dituzte idazleek!

Miramonen ziren bosgarrenak!

Ekainaren 17 eta 18an, astelehen eta asteartez, bosgarreneko ikasleak Miramon Zientzia kutxa gunera joan ziren egun pasa Donostira.

Goizean bertan, hiru tailerretan parte hartu zuten: astronomia tailerra, elektrizitate eta plastinazio (plastination) tailerrean.

Eguerditan, aroa lagun izanez, kanpoan piknikatu zuten denek elkarrekin.

Arratsaldean, bazen ere zer ikusi esperimentatu museo interaktiboan: ilusio optikoak, mekanika arloko moduluak, elektrizitatea hobeki ulertzeko esperimentuak eta orohar inguratzen gaituen mundu honen sekretuak azaltzen zituzten moduluak.

Ikasle talde bakoitzak, bere erakaslearekin galdeketa liburuxka zuen betetzeko bisita momentuan, bertan ziren modulu batzuei buruz.

Egun goxo eta interesgarria pasa zuten, zientziei begira ikasleek, beti ere euskaraz, beste ikuspuntu bat ukan zuten, eta arratsaldeko...