Udazken huntan, Urruñako herriak
eta parropiak ohiz kanpoko
manera batera bizi izan dute gertakari
bat. Bortz urte hauetan parropiako
apez zen Peio Noblia
joan da. Ez da joan erretreta
hartzeko,
ez ere bertze parropia
batean erretor
izaiteko, bainan
bere ikusmoldeak eta diozesa
huntako erabakiak ezin bateratugatik.
Euskaraz emaiten duen
mezan, igande oroz, bere agurrak
erran ditu iraileko azken igandean
eta heien ondotik eskertzeko
entzun dituen hitz goxo eta
leialak bere bihotza urratu dute
eta negarrez hasi da. Bere baitako
pena handia alde batetik eta
mezan ziren euskal fededunen
eskerrak bertze aldetik, negarrak
sortu dituzte bai apezaren begietan,
bai hor ziren begietan. Meza
bururatu da negarretan.
Negarrak "hitz mutuak"
dira. Solas anitz ibiltzen dira
ideiak, gogoetak, arrazoinamenduak,
argumentuak erraiteko;
ele eta hitz ibiltzen dira istorioak
kontatzeko, gauzak adierazteko,
gure baitako sentimenduak erraiteko
eta normalean bizitzeko. Hitza
baita emazte-gizonen berezitasuna.
Eta badira "hitz mutuak",
edo negarrak. Gure kulturan, ez
dira arras onartuak. Gehienetan
ahultasunaren marka bezala
hartuak dira, eta beti azkar, bere
buruaren nagusi eta beti uros
agertu behar den mendebaldeko
mundu huntan, negarrek ez dute
arrakasta onik. Emazte bat bazira,
ahultasuna onartua ditake eta
ondorioz negarrak ere. Gizonen
negarrak ez dira maiz ikusten.
Alta, "hitz mutu" horiek
balio handia dute! Ez, nolanahika
egiten diren negarrek, bainan
gorderik atxiki nahi den pena
bat-batean gainditzen delarik,
begiak eta zintzurra betetzen dituzten
negarrek. Xalbador bertsulariak
aski ongi aipatzen du Mattin
bere bertsulari laguna:
"Gure Mattin ezagutzen duten
guzier, nik uste, hartaz oroitzeak
berak irria ekar arazten diotela;
ezpainetaraino ez bada ere, bihotzerat
segurik. Berak ezpainetan
irria du beti, eta mihian ere irri
gaia. Hola agertzen zauku beti
Mattin. Bainan hola jokatzen da
guri atsegin egiteagatik, nehon
min hartzen ez balu bezala. Aski
estimatzen ote dugu gauza hori?
Bainan Mattinek baditu bere zauriak,
eta horietarik batean jo zuen
behin Aranalde apezak Añorgan,
galdegin ziolarik Paris-erat joana
zuen semeari hiru bertsuren kantatzea.
Ni gibelean nintzan; ez
nuen Mattinen aurpegia ikusten.
Bainan ohartu nintzan etzezakela
kanta; uste nuen zintzurrean zuela
zerbait traba. Ba, egiaz traba
bazuen: bihotza eta zintzurra hestutzen
ziozkan, gainditu zitzaion
negarrak. Horra Mattin, gure ustez
bihotz sendoko gizona, haur bat
bihurtua! Gutik egin zuen, nihaur
ez bainintzan negarrez hasi. Hainbertzetaraino
hunkitua nintzan."
Eta Xalbadorrek bertsu hau egin
zion biharamunean:
Aranalde apeza gai-emaile fina,
Hark dautzu jauzarazi negar-zotina
Semeaz kantatzea zautzun
galdegina
Nola Paris alderat dautzun
aldegina
Ez bada burdina,
Atzotik aintzina
Daukake jakina,
Zonbat den samina
Seme urrunduaren aitaren mina1
Errespetu handirekin eta
maitasun goxoenarekin hartzen
dira gorderik dagotzin penaren
negarrak. Peio Noblia joan da eta
Urruñako parropiako euskaldun
fededun anitz penetan dira.
Apezaren negarra, bihotzaren
oihu isila.
Bere artaldetxoaren griña, Jainkoak
entzun dezala.