Hegoaldean | 2022ko Azaroaren 24a
Irulegiko eskua
Baxenabarreko Irulegi ezagutua da bere arnoarentzat. Joan den astean, berriz, Nafarroako Irulegi mendia famatu bilakatu da bere eskuarengatik. Aranzadi zientzia elkarteak aurkikuntza garrantzitsua egin du Aranguren eskualdeko gune horretan, esku baten itxurako brontzezko pieza kausituz. Kristo aitzineko I. mendekoa omen da objektua eta hizkuntza baskonikoan orain arte agertu den testurik zaharrena eta luzeena idatzia da eskuaren gainaldean. Lau lerro ditu idazkiak: lehen hitza sorioneko gisa transkribatu dute, baina bertzeek ez dute gaur egungo euskararen eiterik. Aurkikuntza horrek frogatzen du eskualde hartako herritarrak baskonikoz mintzatzen zirela garai hartan eta hizkuntza horretan alfabetatuak zirela.
Aranzadi 2007an hasi zen Irulegiko eskualdea miatzen. Mendiaren kaskoan den gaztelua ikertu zuten lehenik eta 2018az geroztik, talde batek gaztelua baino beherago den Burdin Aroko herria aztertu du, Mattin Aiestaran arkeologoaren gidaritzapean, EHUko doktore tesi baten karietara.
Eskua 2021eko ekainaren 18an aurkitu eta adituen laborategira eraman zuten. Hala ere, aurtengo urtarrilaren 18a arte ez zuten jakin piezaren gainean zerbait idatzia zela. Geroztik, Nafarroako Gobernuarentzat lan egiten duen zaharberritzaile batek, Carmen Usuak, letra batzuk atzeman zituen.Ordutik, arkeologo, geologo, zaharberritzaile, kimikari, epigrafista eta hizkuntzalari talde batek aztertu du pieza.
Berri honek oihartzun handia ukan du prentsan, Euskal Herrian, bistan da, baina hemendik kanpo ere. Adibidez, Arabiar Emirerri Batuetan aipatua izan da Sharjah 24 atariaren bidez. Portugalen eta Brasilen ere agertu dira artikuluak, CNN Portugalen eta "Correio Braziliense" egunkarian.











