Ortzegun huntan, martxoak 12, Hendaian omenduko da Jose Maria Iparragirre hemeretzigarren mendeko bertsulari guziz famatua. Eta zendako orain omenaldi hori? Iparragirre 1820-an sortu baitzen, duela beraz berrehun urte. Eta Hendaiak omenaldi hori sartu du martxoan, zonbait hilabete aitzinerat ospatuz mendeburu hori, martxoan baita Hendaian euskararen aldeko hilabete berezia. Ortzegun arratsean beraz, Variétés gelan zernahi gaztetxo bilduko dira eta kantuz ariko, kolegioetan ibilki diren horietarik. Han beharrak dira ere Maddi Zubeldia, Petti nafartar artista eta Maddalen Arzallus. Hitzordu baliosa zinez eta pentsatzen dugu anitz jende bilduko dela. Urretxutik Ameriketarat 1820-ko agorrilaren 12-an sortu zen beraz Iparragirre Gipuzkoako Urretxu herrian. Herri hori aspaldikoa da, Erdi-Aroan aipatzen zuten jadanik. Zumarragako ondo-ondoan kokatzen da Urola garaia eskualdean eta orain baditu kasik zazpi mila biztanle. Espaiñol izena aise luzeagoa du, Villareal de Urrechua, ahozkatzean ardura laburtzen dena haatik, Urrechua erranez. Iparragirre familia, denbora heietako beste anitzen gisa, euskaltzalea zen eta karlixta, euskarari eta euskal ohidureri errotik atxikia. Berak azkarki sofritu zuen, frangotan kondatu du hori, foruak galdu zirelarik, euskal nortasun baten ezaugarri zirenak. Iparragirrek gazterik bildu zuen fama ederra olerkari, bertsulari eta musikari bezala. Anitz ibili zen Europan gaindi eta gero jo zuen Hego- Ameriketarat. Uruguai herrialdean kokatu zen eta han familiatu, gizpuzkoar neska gazte batekin esposaturik. Zortzi haur ukan zituzten. 1877-an bera berriz Euskal-Herrirat jin zen, familia Ameriketan utzirik. 1881-ean hil zen, apirilaren 6-an, Ezkio herrian, Urretxutik arras hurbil beraz, beti kondatu denaren arabera afari batean onddo tzarrak janik. "Gernikako Arbola" Anitz idatzi du Iparragirre zenak, eta ardurenik euskaraz, nahiz espaiñolez ere trebe zen, frantsesez ere ba omen. Obra ezagutuena, mundu guzian famatua, eta euskaldun guziek beretua dutena, "Gernikako Arbola". Gain-gainetik goretsiz Gernikan landatua den zuhaitza, euskal eskubide berezien seinale guziz baliosa. Lehen aldikotz kantatu zuen 1853- an, Madrilen, San Luis izeneko ostatu batean, lagun bat piano joile bere ondoan. Beste kantu zonbait ere biziki ezagutuak dira hala nola "Ume eder bat" eta "Ara nun diran". Euskal literaturan, toki handia badauka urretxuar bertsulariak, hain zuen jeinu aberatsa eta hain zen jendekina. Aurten, omenaldi asko eskainiak izanen zaizkio eta Hendaiatik abiatzea sail hori ez dea zinez gauza ederra? Gogoan dugula "Ara nun diran" Hendaian asmatua izan zela, Iparragirrek berak kantatu duen bezala: "Ara nun diran mendi maiteak, ara nun diran zelaiak! Baserri eder zuri-zuriak, iturri eta ibaiak! Hendaian nago xoraturikan, zabal-zabalik begiak, ara Euskal-Herri, lur hoberikan ez da Europa guzian"