San Bartolome gaueko sarraskia, duela 450 urte iragan zena, erlisio intolerantziaren sinbolo argiena bezala egon da buru guzietan (Frantzian bederen). Paradoxikoki, tragedia hori erlisio gerleri amaiera emaiteko ezteia batekin sortu zen. 1572ko agorrilaren 18an, Parisen, Notre-Dame katedralean, Valois-ko Marguerite (katolikoa eta frantses erregearen arreba) eta Nafarroako Henri (protestanteen buruzagia) ezkondu ziren. Médiciseko Catherinek (Frantziako Charles IX erregearen ama) zuen ezkontza hor

Coligny-ren kontrako atentatua

1000 protestante bederen zeremoniarentzat etorri ziren, batzuk beren emazte eta haurrekin jinak. Nafarroako Henrik Valois-ko Marguerite, bere emaztea bilakatuko zena, katedralaren korua arte ekarri zuen baina elizatik jalgi zen meza ez segitzeko. Pariseko elizetan, apez anitzek ezkontza hori salatu zuten hitz izigarri gogorrekin. Ber mementoan, besta handiak antolatuak izan ziren ezteiak eta erlisio bakea ospatzeko. Baina, agorrilaren 22an, ostiralarekin, giroa kanbiatu zen. Coligny amirala, protestanteen buruzagi bat, Louvretik sartzen zelarik, non errege kontseiluan parte hartu zuen, Saint-Germain-l'Auxerrois-ko kalostrape ondoan, Poulies karrikan, atakatua izan zen. Erasotzaileak arkabuza erabili zuen. Berantago, bere izena Charles de Louvriers, Maurevert-eko jauna, zela jakin zen. Coligny eskuineko eskuan kolpatua izan zen eta erregearen kirurgialariak (Ambroise Paré) zuen zaindu (hatz bat moztu zion). Protestanteek erregearen ingurumena susmatu zuten, Guise familia partikularki (Guises-eko dukea, bere anaia kardinalarekin, katoliko alderdiaren buruzagia zen), eta gero eta kezkatuagoak ziren beren segurtasunarentzat. Baina katolikoetan ere burrunba anitz hedatu zen (protestante konplot bati buruz bereziki). Tentsioak azkartu ziren bi alderdien artean. Egoera horren aitzinean, erregeak erreakzionatu behar zuen.

Erregearen nahia

Agorrilaren 23an, larunbatarekin, bi errege kontseilu antolatuak izan ziren. Lehena Tuileries-ko baratzean, arratsaldeko 3etatik 5ak arte, zeinean Medicis-eko Catherine, Biragueko René (justiziako ministroa), Anjou-ko dukea (erregearen anaia, Henri III bilakatu zena), Nevers-eko dukea, Tavannes-eko marexala, Albert de Gondi kondea eta segurki Guiseko dukea elkartu ziren. Bigarrena gaueko 11tan antolatua izan zen, aldi horretan Charles IX erregearekin. Zein erabakiak hartuak izan ziren? Iturririk gabe, historialariek hipotesiak egin behar dituzte. Denis Crouzet-en arabera (La nuit de la Saint-Barthélémy, 1994), erregeak eta Catherine bere amak buruzagi protestanteen hiltzea erabaki zuten "bake zibilaren" salbatzeko eta "odol-bainu" baten saihesteko. Colignyren kontrako atentatuaren ondotik, erregea egoera gaiztoan zen. Ezin zituen katoliko erradikalak akusatu, Guiseko dukearen bai eta ere Eliza eta Aita Sainduaren sostengua behar baitzuen. Gainera, hautu horrek Espainiarekin gerla pizten ahal zuen (Jean-Louis Bourgeon historialariaren arabera, Espainiak, Guise familiaren laguntzarekin, zuen Coligny-ren kontrako atentatua antolatu). Beste aldetik, protestanteek justizia galdeginen zutela bazakien, eta berdin armekin hala behar baldin bazen. Orduan, katoliko erradikalen alderdia hautatu zuen. Arlette Jouannak (La Saint-Barthélémy, Les mystères d'un crime d'Etat, 2007) kasik ber ideia defendatzen du. Bere ustez, erregeak erabaki hori hartu zuen errege-boterea azkartzeko. Buruzagi protestanteen hiltzearekin eta salbuespen justizia bat jarriz, erregeak bere boterea erakutsi nahi izan zuen, estatu arrazoiaren logika segituz. Dena den, buruzagi protestanteen hiltzeko erabakia hartua izan zen, 20 eta 50 izenen arteko zerrenda bat eginez. Gauean, erregeak Pariseko autoritateeri ateak zerratzea manatu zien. Protestanteek ez zuten gehiago ihes egiten ahal. Masakrearen tenorea etorria zen.