Hegoaldean arrantza maldan behera

EAEko arrantza-sektoreak urteetan dabil egoera zailean, aktibitatea eta enplegua galtzen duela. Elikadura ohiturak aldatu dira, arrain-kontsumoa jautsi da, langileen kopuruan eragina ukan du. Gipuzkoan eta Bizkaian arrantzan aritzen diren ontzien kopurua azken bi hamarkadetan erdira murriztu da. Ondorioz, arrantzaleen kopurua %48z apaldu da, 3.568tik 1.885era.

Gauza bera gertatzen da arrandegi tradizionalen kopuruarekin, 2008. urtetik %42,6z jaitsi da. Espainiako estatuko 10 familietatik 7k onartzen du arraina supermerkatuetan erosten duela. Ondorioz, hamarkada batean arrandegietan erosten den arrain kopurua %20tik %16ra jaitsi da.

Enrique Legardak, Gipuzkoako Arrandegien Elkartearen presidenteak, auzoetako arrandegiak desagertuko direnik ez du uste, bizirauterako gakoa espezializazioa delakoan sinesten du.

Arrantzatuak diren arrainak

Kostaldeko ontziek gehien harrapatzen dituzten arrainak, merkatuan merkeen saltzen direnak dira. Erran daiteke kostalde hurbilean egiten den arrantzak errentagarritasun ttipia duela. Legatzek eta atungorriek, presentzia ttipia dute, baina merkatuan batez besteko preziorik handiena lortzen dute: 10,94€/kg atungorriek eta 5,52€/kg legatzek. Jaz, atunzuriaren batez besteko prezioa 4,15€/kg izan zen. Baxurako gainerako ohiko espezieak merkeagoak dira: 1,50€/kg antxoa, 1,28€/kg makarelak eta 0,67€/kg sardinak.

Kostaldeko arrantzaz gain, EAEko portuetan 16 ontzi arrantzan ibiltzen dira eta 200 bat arrantzaleek lan egiten dute. Itsasoan barna urruneko arrantzan 26 ontzi dira, 650 arrantzalerekin Gipuzkoan kostaldeko arrantza izaten da nagusi. Bi portu esanguratsuenak Getariakoa eta Hondarribikoak dira, arrantzaren %79a ordezkatzen dute. Bizkaian, itsasoan barna ibiltzen diren ontzi gehiago daude, Bermeoko eta Ondarroako portuak dira nagusi, arrain espezie anitz sartzen dira.

Hegoaldean gehien jaten den arraina

Azken hamarkadan arrain gutiago jaten dela diote ikerketa guziek, baina gustukoena duen arrain espeziea ez da aldatu. Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroan gehien jaten den arraina legatza da. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan sasoiko arrainak biziki preziatuak dira. Antxoa eta atuna gehien jaten diren bost arrainen zerrendan agertzen dira, izokinarekin eta bakailaoarekin batera.

Nafarroan aldiz, akuikulturako edo ureko hazkuntza arrainak dira gehienik kontsumitzen. Izokina, lupia, antxoa eta sardina baino gehiago jaten dira.

Azken urte hauetan arrain motak aldatu dira. Azken hamarkadako datu orokorrei begiratuz, espezie gehienak gutiago erosten badira ere, akuikulturako arrainen kontsumoa emendatu da, izokinarenak, lupiarenak eta urraburuarenak.

Itsaskiei eta moluskuei dagokienez, ganbak eta otarrainxkak dira ohikoenak, produktuen kontsumoaren herena da. Gutiago jaten dira txipiroien familiakoak eta olagarroak. Kontserben merkatuari begiratuz atuna da nagusi. EAEko eta Nafarroako herritarrek urtean batez beste 2 kilo jaten dituzte. Muskuiluak, sardinak eta izokin ketuak anitzez gutiago jaten dira. Arrain freskoa da Hego Euskal Herrian gehien erosten dena, %86 freskoa eta %13 hormatua.

Pasaiako erailketa

1984ko martxoaren 22an, Pasaian (Gipuzkoa), Espainiako Polizia Nazionalak tiroz hil lau lagunak biktima bezala aitortu izana beren familiek eskertu dute. Baina salatu dute oraindik justizia ez dela egina. Bide horretan, ezinbestekotzat jo dute sekretu ofizialen legea aldatzea. "Nork, zergatik eta noren aginduz" hil zituzten jakin nahi dute, eta egileen inpunitateari amaiera eman.

Eusko Jaurlaritzaren Balorazio Batzordeak txosten bat egin du, Dionisio Aizpuru, Pedro Mari Isart, Rafael Delas eta Jose Mari Izura Komando Autonomo Antikapitalisten kideak indarkeriaren testuinguruan giza eskubideen urraketen biktima gisa aitortzea eskatuz. Familiek agerraldia egin dute, albistearen balorazioa egiteko. Pozik agertu dira aitortzarekin, baina diote berandu etortzen dela. Pello Aizpuru, Dionisio Aizpururen anaiak zioen: "Orain bai, ofizialki Espainiako Estatuaren errepresioaren biktimak direla onartu dute". Nolanahi ere, justizia eskatzen jarraituko dutela ere errana izan da, horretarako epaitegietan bide guziak agortuko dituzte. Ez dute ere baztertu nazioarteko auzitegietara jotzea.

COVID pandemiak 5 urte

Badu 5 urte Euskadiko Osakidetzak erkidegoko lehen Covid kasuak baieztatu zituela. Bi positibo horietako bat Txagorritxuko ospitalean lanean ari zen medikua zen eta bigarrena Italiatik oporretatik etxera etorri emaztea. Osakidetzak zabaldu datuen arabera, 2023ko irailera arte 8.771 hil izan ziren. Lehen aldian, sei olatu egon ziren eta 800.000 kasu atzeman, horietatik laurdenak 60 urtetik gorakoak. Pandemiak 2021eko abendutik 2022ko urtarrilera jo zuen gora: 330.000 positibo izan ziren eta 4.000 pertsona eri-etxeratu zituzten.

Bilbon emazteen lehen egoitza

LaMia BBK Women Hostel, Bizitegi eta Bankuaren fundazioaren laguntzarekin, etxerik gabe direnentzat 64 leku eta 15 gelako hotela irekiko dute, edo beharrez turistek baliatzen dituztenak. LaMia BBKk dionaz, beharrezkoak dira horrelako aterbeak. Bilbon 605 pertsonek kanpoan lo egiten dute eta horietarik 11 emazte kontatuak dira. Egiazki anitzez gehiago badirela errana da eta heintzat egoitzak irekiko dira.

Osasun langileen kontrako erasoak

Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak eman datuen arabera, jaz Hego Euskal Herrian osasun langileen kontrako erasoek gora egin dute. 2024an 1.930 eraso gertatu ziren, 2023an 1.688 izan zirelarik, urte batez %14 gehiago. Eraso gehienak hitzezkoak izan ziren (%75etik gora), mehatxuak, irainak eta trufak. Gainerakoak eraso fisikoak izan ziren. Osakidetzan 283 langilek lesioak pairatu zituzten, 754 salaketa pausatuak izan ziren. Aipatzekoa da eraso gehienak emazteek jasan zituztela (%81,7).

Nafarroako Gobernuak beste datu batzuk zehaztu ditu. Erasoen %50,3 ospitaleetatik kanpo gertatu ziren, hala nola lehen arretan eta kanpo kontsultetan eta ospitaleetan %49,7. Erizainek zuten eraso gehien jasan (230), medikuek 183 eraso, erizainen laguntzaileek 158 eta administrazioko langileek 138.

Migratzaile adingabeen onartze banaketa

Atzerritar adingabeen banaketa, Espainiar Gobernuak adostu berri du. Espainiako Gobernuak Kanarietan isolatuak diren 4.400 adingabe atzerritarren banaketa nola iraganen den azaldu du, Junts alderdiarekin akordioa lortu eta gero. Akordio horrek zatiketak eragin ditu autonomia-erkidegoen artean. Euskadik 87 gazte errezibituko ditu, Madrilek 806 eta Andaluziak 796, Kataluniak 26 eta Balear Uharteek 59.

Eusko Jaurlaritzak positibotzat jo du azken urteotan egin lana kontuan hartzea, azpimarratu du ikuspegi luzarokoa beharrezkoa dela eta Iparraldeko muga kontutan hartu behar dela. Jaurlaritzaren arabera horrek ahalbidetuko du planifikazio hobeagoa eta behar diren baliabideak ukaitea, aukera emanen bailuke, Jaurlaritzaren arabera, baliabideak hobeto planifikatzeko eta hornitzeko.