Ba ote dakixu? | 2024ko Urtarrilaren 11a
Mandela (2/4)
Gilen Bacho
Mandela haurra zelarik, arrazazko bereizkeria jada existitzen zen Hego Afrikan baina arrazismo sistema hori, zeinean beltzek zuriek baino eskubide gutiago zituzten, oraino azkartuko eta hedatuko zen 1948an, Mandelak 30 urte zituelarik. Urte horretan, Afrikaners-ek, gutiengo zuriak botere guziak bazituenak, arrazazko bereizkeria instituzionalizatu zuen eta biziko sail guzietara hedatu zen.
Apartheid-a
1948an, Alderdi Nazionalak, Afrikaners alderdiarekin aliatua, hauteskundeak irabazi zituen eta apartheid sistema finkatu zuen. Ofizialki, Hego-Afrikako "populazio zuriaren" (3 milioi zirenak 1954an) iraupena segurtatzeko, "peril beltzaren" ("Swaartgevar") kontra, afrikar demografia dinamikoagoa baitzen (8 milioi pertsona 1950ean). Apartheid hitza erabiltzeko orde, hego-afrikar gobernuak "garapen bereizia" espresioa erabiltzen zuen. Arraza estatusak pertsonaren eskubideak finkatzen zituen. 1950eko legeak lau "arraza" finkatu zituen: Zuriak, Coloureds (edo Mestizoak), Beltzak eta Asiarrak. "Arrazak" bereiziak ziren eta "arraza" desberdinetako jendeen arteko ezkontzak debekatuak. Xehetasunetan sartu gabe, arrazismo sistema hori sistema hierarkiko bat zen, piramide bat zeinean zuriak gainean ziren eta beltzak beherean eta zeinean ez zen posibilitaterik "estatus" batetik bestera pasatzea. Bakarrik zuriak sistema demokratiko batean bizi ziren, herri demokratiko baten eskubide eta libertate guziekin. Alderantziz, beltzak eskubiderik gabe ziren. "Erreserba" zenbaitetan bizi behar ziren, "Bantustan" deituak zirenak (Xhosa nazioa Bantu populu bat da, Zuluak bezala). "Lurralde zurietan" sartzeko, bisa bat ukan behar zuten (usu lan egiteko). Indigena arazoen ministroak, orduan Afrikaner bat, zituen lurralde horiek kudeatzen eta tribuen buruzagi guziak kontrolatzen.
Mandela eta komunismoa
Bere bizi osoan, Mandela "zurien nagusitasun" horren kontra borrokatu zen baina sekula "nagusitasun beltz" baten finkatzeko. Mandela gaztea, ANC (Afrikar Nazional Kongresua) alderdian sartu zena 1943an, Afrikaners-ek arrazazko bereizkuntza finkatu zuten sistemaren kontra asaldatu zen baina bere tribuaren ohiko gizarte antolaketa kritikatzen zuen ere. Horretako, bere tribuaren errejentarekin kexatu zen eta alderdi komunistatik hurbildu. Mandelak ez zela sekula alderdi komunistaren kide bilakatu sostengatu du (testigu zenbaitek kontrakoa erran zuten) baina komunistak beti afrikanoen aliatuak izan zirela, apartheid sistemaren kontra, beti erran du. Mandelak, 1940ko hamarkadan, alderdi komunistak antolatzen zituen konferentzia zenbaitetan partu hartu zuen eta hor gauza "ikaragarri" bat ikusi zuen. Bilkura horietan "arraza" guzietako jendeak baziren eta nehork, iduriz, ez zituen desberdintasun horiek kontutan hartzen. Bere bizi osoan, "nahasketa" horren lortzea Mandelaren ametsa izan zen (eta ber maneraz, 1945etik goitik, ANC-ak arrazakeriarik gabeko sufragio unibertsala eta komunitateen arteko aliantza defendatzen zituen). Alderdi komunistan sartu bazen ere, gerla hotzaren testuinguruan, mendebaldeko potentzien sostengua lortzeko, Mandelak ez zezakeen hori aitortu, baina alderdi komunistarekin zaukan hurbiltasuna eta "marxismoaren influentzia" bere pentsamoldean usu aipatu zituen, baita ere 1964ko auzian (arrisku handi bat zen). Baina ez zituen batere alderdi komunistaren ideiak partekatzen erlisioneari buruz, bere populuaren erlisioneari biziki atxikia baitzen. Gainera, demokrazia liberala (partikularki herri anglosaxoietakoa) "miresten" zuen. Sustut, hego afrikar testuinguruan, Mandelak "zurien nagusitasuna" zela problema nagusia, eta ez burgesiarena, pentsatzen zuen. Eta "nagusitasun" horren kontra zen borrokatuko ANC-ko lider bat bilakatuz.











