Donostiako Kontxan, Ondarretako hondartzaren iskin-iskinean, Igeldo mendiaren oinetan, arrokak, itsasoak, haizeak eta eguzkiak, lauek bat egiten duten gunean finkatua da “haizearen orrazia”. Laukote honi gehitzen ahal zaizkio kaio garrasiak eta uhinek sortzen duten burrunba basatia. Hor dago, Eduardo Txillidaren altzairuzko artelana, kostaldeko harkaitzetan sustraitua. Begirada arrunt batek, arte lanaz aparte, ez du hor deus berezirik sumatuko. Itxura berdineko itsaslabarrak milaka aurkitzen dira itsasbazterrean. Hain zuzen, arte-lan honek zoko basati hau sakratu egiten duelako, beste guziei zentzu beraematen die.

Itsasertzeko harkaitz horietan, sentitzen da ikaragarriko indarren mende gaudela. Haizeak, uhinek, harkaitzek eta eguzkiaren indarrek gainditzen gaituzte, euren neurri betean jotzen gaituztelarik. Ber-denboran giza seme-alabek aski adimen izan dute, indar neurrigabe horiez baliatzeko. Naturaren aldean jendea deus ez da. Alta, noblezia handikoa da jende hori, indar izigarriekin lankidetzan ari baita.

Altzairuzko figurak hiru multzo dira, bakoitzak 10 tona inguruko pisu duena. Altzairu honen herdoil kolore odolkarak Herriaren erresistentzia, itsasoaren eta denboraren lana markatzen ditu. Harkaitzetan bertan ainguratuak dira. Behatz bihurriak edo krakoak erdi- irekiak haizea eta uhinak eskuratzeko asmoz bezala.

Txillidak Obra hau “orrazia” deitu zuelako, gogoan ditugu mitologiako itsaslaminak. Laminek ur-bazterretan ikusten ohi dira, urrezko orraziarekin ileak orraztatzen. Urrezkoak dituzten ileen leuntzen ari direlarik dira indartsuen, ederren, oparoen. Hemen, itsasertzean bertan du jendeak unea eta gunea, laminarekin bezala, mundu eder, aberats, ezezagunean sartzeko; hots, artistaren gogoan, gure Herri hau beste era batez ulertzeko.

Txillidak ez du natura bortxatzeko ideiarik. Haizea eta uhinak heldu diren bezala “orraztatzen”, etxekotzen ditu. Eskulturak burdinazko beso-eskuak dira luzatuak haizea pasatzean bideratzeko, ferekatzeko, basatia den hori eskuratzeko, kosmosari ordena poetiko bat emateko.

Eskulturek euskal lurrari (harkaitzari) josiak daudelako, itsasoaren eta lurraren mugan, Euskaldunek naturarekin daukaten lotura sendoa adierazten dute. Batzuek euskaldunen iraupen zaurituarekin alderatuko dituzte: ekaitzei eta denborari ihardukitzen dietelako. Zabalik daude, zerrailu gisa, irekiak, kanpoko ideiek, haizeek, herria hats-berri dezaten.

Arte monumental honetan, itsasoko haizearekin, uhinen orroa eta aparra dira protagonista nagusiak. Txillidarentzat altzairuak baino gehiago dira elementu naturalak eta eskulturak barnetik irekitzen dizkien bideak. Hutsunetan, aire, soinu, asmo, sentimendu eta ideia guziek dute oldar hartzen. Burdina baino biziagoa da eskulturaren barneko hutsa – hatsa – eta ‘Corten’ altzairuari larru-azalean darion herdoila baitezpadakoa zaio – odola –!

Haize beltz, haize gorri, haize zuri: euskaldunak haizeari koloreak ikusten badizkio, ikusezina ikusgarri egiten badu nola ez du bada sentituko herri honen arima?