Irisarriko Ospitalean, hilabete hauetan, bada erakusketa bat ederra bezain baliosa: mitologiaz. Eguzki lore erraldoi batek gerizatzen du labirintoa eta gomitatzen bisitaria. Euskal mitologia ez da ipuin bilduma soila. Aspalditik heldu zaigun mundu baten oihartzuna da. Mendietan, harpe ilunetan, erreka bizietan, oihan basatietan, herrietan, supazterrean eta gau ilunetan barna sartzen den labirintoa. Labirinto hori, ohargabean, euskaran berean dugu, gure gogoaren baitan, bai eta kulturan eta ohiduretan. Gure arbasoek euren beldur, sinesmen, asmo eta bizipenak bidegurutze horietan utzi dizkigute. Oinarrizko galdera ber-berak ditugulako. Baina, gaur egun, arras frantsestuak garelako, labirintoan maiz galtzen gara. Behin sartu eta ezin atera.

Uste dut, hemen behingoz, argi zenbaitekin aterako dela bisitaria. Biziki ongi egina baita. Hor dituzu euskal izaki edo jenio ezagunenak, bat besteari so, elkarrizketan. Badituzu idatzizko adierazpen laburrak bi hizkuntzetan, argazkiak, tresnak, kuadro handi margotuak eta istorioak grabatuak entzutekoak direnak… Pazientzia eta denbora behar duzu. Arroztua zaigun mundu sakratu horretan astiro eta gogoaren ateak zabalik sartzen da.

“Izena duen guzia DA”, dio sarrerak. Berehala jabetu naiz“DA” honen indarraz. Aditzhonek, bere laburrean, ez du zalantzarik jasaiten. “IZANA” baieztatzen du, besterik gabe. “IZENA” duen horrek bere lekua eta denbora betean hartzen du. Egiaztapen gordina da. Mementoan hor da, lehenago hor zen eta hor izanen da. Egonkorra da. Hor da arroka bat bezala, bere izaera erradikalean eta hetsian.

Euskal pentsamenduan izena eta izana txanpon beraren bi aldeak dira. Zerbaiti izena ematea, hura errealitatean kokatzea da. Ez badugu izendatzen, ez du izaterik. “Sorgina da” edo “haizea da” diozularik munduaren parte direla baieztatzen duzu. Beraz, gure Herensuge, Amalur, Lamina edo Basajaun horiek ez dira “asmakizun” soilak; izena dutenez, indar errealak dira. Indar misteriotsu hautemanak eta onartuak izan direnak.

Hitzak botere propioa zeukala, arbasoek egiatzat zaukaten. Zerbaiten izena ahoskatzea, haren indarra deitzea zen. Horra nondik apezaren bedeinkapenaren praktika (bene-dicere = ona erratea) eta madarikapenaren beldurra (mala-dicere). Deabrua ez zen bere izenez deitu behar: “ttattiko”, “txerren” edo “etsai” izendatzen zuten, bestela, non aipa, han gerta! Hortik ere gure eguneroko “agur” (Ona opatzen dizut!). Beraz “Agur” eta ….

“Bisitak on dagizuela!”