Eustat Euskal Estatistika Institutuak zabaldu datuen arabera, 2025. urtean Euskal Autonomia Erkidegoko enpresek esportatu zituzten salmentek 29.851 milioi euroko balioa zuten, aitzineko urtean baino %3,6 gutiago. Zehazki, produktu energetikoen esportazioen kopurua %33z jaitsi da eta energetikoena %1,6z. Badu orain bi urte esportazioak apaltzen ari direla, 2024an enpresek %5,1eko beherakada jasan zuten. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako esportazioak 2022. urtean gorakada handia ukan zuen, guzira 32.538 milioi euro esportatuak izan baitziren.

Alemania (4.443 milioi euro), Frantzia (4.363 milioi euro) eta Estatu Batuak (1.955 milioi euro) dira Euskal Autonomia Erkidegoko esportazioen hiru lehenak. Jaz erkidegotik gehienik esportatuak izan diren merkantziak: auto partikularrak, automobilen piezak eta osagarriak eta kamioi ibilgailuak.

Mugimendu sozial desberdinak, martxoaren 17rako sindikatuek zabaldu greba deialdira juntatu dira. Herritarrak mobilizazioan parte hartzera deitu dituzte. Mobilizazio egun horretan gutieneko soldata (SMIC) 1.500 eurokoa izan dadin galdeginen da. Bestalde, aberastasuna banatzea galdegina izanen da. Ohartarazi dutenez, langileentzat eta herritarrentzat ez dira garai errazak: krisi ekonomikoa, politikoa, soziala eta ekologikoa jasan behar dute. Zioten: “Sistema kapitalista patriarkalak, ekozidak eta arrazistak mundua buruz behera jarria du, joera autoritario eta faxistak hedatuz, gerla inperialistak eraginez, pobrezian eta prekarietatea emendatuz”. Enpresaburuen sindikatuek eta zenbait alderdi politikok ateak hetsi dituzte gutieneko soldataren emendatzeari buruz. Manifestazioaren deitzaileek zioten: “Nagusi eta agintari politikoen laguntzarekin, aberastasuna modu justuan ez banatzeko edozein neurri blokeatzeko asmoa da”. Etxeko...

Hegoaldeko diputazioek iazko urtean, zergetatik 20.324,5 milioi euro bildu dituzte, pentsatua baino 231 miloi euro gehiago. Jaurlaritzak, Bizkaiko, Gipuzkoako, Arabako diputazioek ala “Eudel” Herriko Etxeen elkarteak 2025eko kontuak adostu dituzte. Onartu kontuak aitzineko urteari konparatuz, %103,1eko da.

Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak iragarri duenez Ertzaintza hasi da ezbehar ala istripuak seinalatzeko baliza ez bada autoan isunak ematen (80€). Urtarrilaren 1etik ezinbestekoa da V16 balizak ibilgailuan ukaitea, beharrezko orduan erabiltzeko gisan. Neurri berri hori martxan jarri denetik, Ertzaintzak informazioa eta lan pedagogikoa egin du. Informazio fase horren ondotik, Ertzaintza aste honetatik aitzina hasiko da V16 balizarekin lotutako arau-hausteak zigortzen.

Euskal Herrian artoa funtsezkoa izan da, bai laborantzarako, bai eta sukaldaritzarako. Gutiago kontsumitzen da. Artoa berriz baliatua izan behar dela aldarrikatzeko, otsailaren 21ean Zubietan topaketak antolatuak izan dira. Artoak duen balioa azaltzeko parada izan da, osagarriarentzat eta ekonomiarentzat artoak egiazki balioa duela errana izan da. Gaur egungo jendartean, nola erabiltzen ahal den artoa elikadurara bezala erakutsia izan da.

ITP Aero sozietateak hegazkin motorren turbinak ekoizteko prozesua aldatuko du. Egoitza nagusia Zamudion (Bizkaia) duen aeronautika enpresa etorkizunera begira jarri da, datorren hamarkadan hegazkin konpainiei eskatuko dizkieten turbinak garatzen hasi da. “Euskadiko abiazio jasangarri eta lehiakorrerako motor aeronautikoko arkitektura berriak” da proiektuaren izena, programak bost eta zazpi urte artean iraunen du. Horretarako, 110 milioi euroko ikerketa eta garapen proiektua abian jarri da. Proiektua hasi aitzin Eusko Jaurlaritzak zehaztu zuen instituzioak eman euro bakoitzeko, alde pribatuak hiru ezarri beharko zituela. Beraz Industria Sailak inbertsioaren laurdena beregain hartuko du. Etorkizuneko hegazkin turbinek, jasangarritasunarekin zerikusia duten hiru ezaugarri bete beharko dituzte: isuri gutiago eragin, arinagoak izan eta...

Ernai gazte antolakundeak Gazte Topagunea antolatzen du apirilaren 2tik 5era Abadiñon (Bizkaia). Dagoeneko hasiak dira programaren zabaltzen. Arene 6 eta Sua taldeek topaguneen kantua sortu dute, lema “Biharra” da. Halaxe dio errepikak: “Bidea hasi zutenen amorrua gaurkotuaz/gazte borrokaz biharra izan”. Euskal Herri independentea amesten dute eta herri hori feminista eta sozialista izanen dela adierazi nahi dute. Ez dute bertze herri posiblerik desio. Eginbehar bat eta bi daude hara bidean, eta horrek ezinbestean kokatzen ditu geroari begira.

“Tximista Auto” izeneko europar programak Europan ekoiztu auto bat erosten bada gehienez 5.000 euroko laguntza ukaiten ahalko da. Auto elektrikoen salerosketak urte hasieran beherakada jasan eta, Nafarroako Gobernuak ibilgailu elektrikoen erosketak bultzatzeko neurri berriak bozkatu ditu. “Tximista Auto” programaren deialdia laster hasiko da, izena emateko epea azarora arte da. Laguntza horiek ez dira bateragarriak Espainiako Gobernuarena eskuratua bada. Halere, auto elektrikoek Nafarroan orain arte lortu salmentena segitzen badu, baliteke urte erdian diru laguntzen kutxa hutsa izaitea.

Nafarroako gobernuak 4,7 milioi euroko aurrekontuarekin 3,7 milioi auto elektrikoentzat eta beste milioi bat kargatzeko lekuentzat inbertituko ditu. Laguntza jaso ahal izateko, autoek ezingo dute 45.000 euroko salneurria gainditu BEZik gabe.

Duela 4.000 urteko bisonte baten hezurdura aurkitu dute Urbasa-Andia parke naturaleko Arrafela leizean (Nafarroa). Ikertzaileek uste dute bisonte europarra dela Urbasan aurkitu dutena, eta orain azterketa genetikoak egiten ari dira hori frogatzeko. Hipotesi hau egiaztatzen balitz, Arrafela leizeko aurkikuntza aitzindaria litzateke, orain arte ez baita sekula bisonte europarraren hezurdurarik kausitu iberiar penintsulan.

Karbono 14 bidez ikertu ondoan, arkeologoek ondorioztatu dute hezurrak Kalkolito garaikoak direla, hots, duela 4.000 urtekoak. Gainera, metalezko gezi baten aztarna ikusi dute bisontearen saihets hezur batean. Horrek adierazten du garai hartako biztanleak bisontea ehizatzera entseatu zirela, baina animalia leizera erori eta han berean hil zela. Orain arte nehork ez zekien gaur egun Euskal Herria den eremuan bizi ziren jendeek bisonteekin harremanak ukan zituztela, eta hori ere berritasuna da.

Aurkikuntza guziek bezala, honek ere bertze ikerketa bide...

Arabako Foru Aldundiak 1936ko azaroaren 12an Francisco Franco diktadoreari “probintziaren aita” eta “ohorezko diputatu nagusia” tituluak eman zizkioten, eta altxamendu militarreko partaide nagusietako bat izan zen Emilio Molari, berriz, “probintziaren aita” titulua.

Kasik 90 urteren buruan, Arabako Batzar Nagusiek izendapen horiek baliogabetu dituzte. Erabaki hau ahalbidetu duen mozioa 2025eko azaroan jarri zen martxan, Elkarrekin Podemos taldeak Batzar Nagusietan erregistratu ondoan. Negoziaketa fasearen ondotik, Batzar Nagusietan ordezkatuak diren talde politiko gehienak ados jarri ziren, eta urtarrilean, EAJk, PSE-EEk, EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek hitzartutako testua aurkeztu zieten batzarkideei. PPk ez zuen orduan mozioaren aldeko adierazpenik egin, baina azkenean, alderdi honetako batzarkideak ere neurriaren alde agertu dira. Beraz, otsailaren 11ko bozketan 51 batzarkideetarik 50 Francori eta Molari ohorezko tituluak kentzearen alde agertu dira. Voxeko...

Eusko Legebiltzarrean EAJren eta PSE-EEren arteko zenbait desadostasun agertzen ari dira azken hilabeteetan. Hauetako berriena 1976ko martxoaren 3ko sarraskiari lotua da, Espainiako Gobernuak ukan zuen ardurari buruzko iritzi ezberdinak agertu baitituzte bi gobernukideek. Oroitaraz dezagun egun hartan Espainiako poliziak bortz langile hil zituela Gasteizen.

Gertakariaren 50. urteburu kari, EH Bilduk eta Sumarrek izenpetutako legez besteko proposamena aurkeztu dute Legebiltzarrean, Espainiako Gobernuari langileen hilketan ukan zuen “erantzukizun zuzena” aitortzea galdegiteko. Halaber, 1978ko Sanferminetan, Iruñean poliziak hil zuen German Rodriguezen heriotzaren hobenduna ere Estatua dela aitortzea eskatzen du ekimenak.

Jeltzaleak eta sozialistak ez dira ados jarri puntu horietan, eta zuzenketa bana aurkeztu dute, bakoitzak bere aldetik. EAJ ados da Estatuari aitortza horiek eskatzeko, eta ere maila goreneko adierazpen ofiziala egin dezala...

Gutun Zuria Bilbao Letren Nazioarteko Jaialdiaren 19. edizioa otsailaren 24tik 28ra iraganen da, eta literatura garaikidea lantzen duten hogeita hamar izen bilduko dira Azkuna Zentroan.

Literatura jaialdi honen helburua “idazten eta irakurtzen duenaren arteko zubi-lana egitea” dela azaldu dute antolatzaileek. Ohartarazi dute ere “bizipen komun” bihurtzen dituela usaian esperientzia intimoak diren irakurketa eta literatura.

Aurtengo edizioan, idazketa eta argitalpen saileko hogeita hamar bat sortzailek parte hartuko dute, eztabaida profesionaletan eta solasaldietan.

Bernardo Atxaga, Jabier Muguruza eta Karmele Jaio idazleak, adibidez, etorkizunaz, espekulazioaz eta dibagazioez mintzatuko dira “Biharko berbak” izenburupean (otsailaren 24an); Didier Eribon filosofoa eta Alana S. Portero generoaren eta klasearen arteko kontrakotasun faltsuaz ariko dira (otsailaren 28an), Hedoi Etxartek, Lur Olaizolak eta Uxue Razkinek, dolua ukanen dute aipagai (otsailaren...

Giza Eskubideen Behatokiak (GEB) Nazio Batuen Erakundera eraman du Iratxe Sorzabal ETAko buru ohiaren kasua. Euskal erakundeak CEDAWi (Nazio Batuen Erakundearen Emakumearen aurkako Diskriminazioa Ezabatzeko Komitea) galdegiten dio tortura delituaren preskribaezintasuna argi eta garbi ager dadila nazioarteko betebehar eta engaiamendu gisa.

Nazioarteko galdeaz gain, GEBek 2001ean Sorzabal arrastatu zuten guardia zibilen kontrako salaketaaurkeztua du Auzitegi Nazionalean. Torturengatik aurkeztu zuten eskabidea, eta ebazpenaren beha dago.

Lehen aldia da horrelako kasu bat NBEren Emakumearen Aurkako Diskriminazioa Ezabatzeko Komiteari aurkezten zaiola. Giza Eskubideen Behatokiaren arabera, Iratxe Sorzabalen kasuan bezala, dozenaka emazteri ere, tratu iraingarriak eman izan zaizkie, soilik emazteak zirelako, eta horregatik parte eman diote nazioarteko erakundeari.

Euskal Herriko Torturatuen Sareak bere bigarren Batzar Nazionala egin du otsailaren 14an Eibarren, 500 lagunen parte hartzearekin. Ekitaldia baliatu dute “Espainiako Estatuko segurtasun indarrek sistematikoki torturatu dutela aitortzeko garaia” dela ohartarazteko.

Ildo horretan, torturatuen sareak lege berri bat galdegin die Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuari, Hego Euskal Herrian Espainiako Estatu indarkeriaren biktima izan direnak “ofizialki eta kolektiboki aitortzeko”.

Leire Gallastegi eta Mertxe Gonzalez Portillo bozeramaileen arabera, egin diren hainbat ikerketek erakusten dute Euskal Herrian 5.000 tortura kasu baino gehiago gertatu direla. Horiei guziei aitortza eta erreparaziorako mekanismo ofizialak eskaini behar zaizkiela azpimarratu dute bi eledunek eta gehitu dute aitortza hori oinarrizko abiapuntua dela bizikidetza demokratikoa eraikitzeko.